Heeft u het Webinar “Do’s en don’ts bij de zieke werknemer” gemist? Bekijk hier de opname!

Kunst en recht: De schatten van de Krim moeten afgegeven worden aan Oekraïne. De eigendomsvraag blijft open. Waarom?

Publicatiedatum 5 januari 2017
Waarom vindt de rechtbank dat de door het Allard Piersonmuseum in bewaring gehouden kunstvoorwerpen naar Oekraïne moeten? Waarom krijgen de musea op de Krim de kunstschatten niet?

krim_oekraine - social media

Tijdens de tentoonstelling “De Krim. Goud en geheimen van de Zwarte Zee” in het Allard Piersonmuseum in Amsterdam waren een groot aantal voorwerpen te zien uit Oekraïense musea, waaronder vier musea op de Krim. Tijdens deze tentoonstelling werd de Krim geannexeerd door Rusland.

Zowel de musea op de Krim als de staat Oekraïne claimden de uitgeleende kunstvoorwerpen. Daarom hield het Allard Pierson Museum deze in bewaring, totdat de rechter uitspraak zou doen over de vraag aan wie het museum de kunstschatten moet geven.

De rechtbank Amsterdam heeft nu een eerste knoop doorgehakt in dit ingewikkelde geschil. De schatten van de Krim moeten afgegeven worden aan Oekraïne. Daarmee is echter nog niet gezegd dat Oekraïne ook de eigenaar is. Waarom heeft de rechtbank hiertoe besloten?

Standpunten musea op de Krim

De musea op de Krim stellen dat de kunstvoorwerpen naar hen terug moeten omdat in de bruikleenovereenkomst staat dat deze aan hen zullen worden teruggegeven. Bovendien zouden de voorwerpen uit drie musea eigendom zijn van de Autonome Republiek Krim, die zich bij Rusland heeft aangesloten, en niet van de staat Oekraïne. Met betrekking tot de andere voorwerpen stellen de musea dat hun rechten als beheerder zwaarder wegen dan die van Oekraïne dat slechts “bloot eigenaar” is.

Standpunten Oekraïne

Oekraïne stelt dat de voorwerpen eigendom zijn van het Nationaal Museumfonds van Oekraïne, zoals staat in de bruikleenovereenkomst met het Allard Pierson Museum. De musea zijn niet meer dan beheerder van de voorwerpen en toen de Krim zich had losgemaakt van Oekraïne is hun de bevoegdheid tot beheer ontnomen.

Bovendien zijn de kunstvoorwerpen Oekraïens cultureel erfgoed. Dat betekent dat zij door Oekraïne kunnen worden teruggevorderd volgens het UNESCO-verdrag inzake onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van cultuurgoederen, dat is opgenomen in de Nederlandse Erfgoedwet. Omdat de kunstvoorwerpen niet op tijd zijn teruggegeven zijn zij namelijk “onrechtmatig uitgevoerd”, ook al was de oorspronkelijke uitvoer wel rechtmatig. De door Oekraïne afgegeven exportvergunning is inmiddels verlopen.

Wat zegt de rechter?

UNESCO-verdrag

De rechter hecht het meeste gewicht aan de Nederlandse Erfgoedwet, waarin de teruggave van onrechtmatig uitgevoerde kunstvoorwerpen is geregeld conform de bepalingen uit het UNESCO-verdrag.

De Krim kan de kunstschatten niet claimen op grond van het UNESCO-verdrag. De Autonome Republiek Krim is geen soevereine staat en kan daarom geen beroep doen op het verdrag dat alleen voor staten geldt. De annexatie van de Krim door Rusland is bovendien niet erkend door de VN, EU en/of Nederland.

Oekraïne kan wel een beroep doen op het UNESCO-verdrag. De kunstschatten behoorden namelijk tot het cultureel erfgoed van Oekraïne op het moment dat zij werden uitgeleend. De kunstschatten moeten daarom terug naar Oekraïne.

Eigenaar

De Amsterdamse rechter doet hiermee géén uitspraak over de vraag wie eigenaar is van de kunstvoorwerpen. Of de staat Oekraïne de kunstschatten moet teruggeven aan de uitlenende musea op de Krim, moet verder worden uitgevochten voor de Oekraïense rechter en volgens het Oekraïense recht. Dat is geen taak voor de Nederlandse rechter, vindt de rechtbank Amsterdam. De uitspraak is daarom, zoals reeds verwacht, slechts een voorlopige uitspraak.

Geen immuniteit

De staat Oekraïne moet de door het Allard Pierson gemaakte kosten voor het tijdelijk bewaren van de kunstschatten van ruim € 100.000 vergoeden. Oekraïne kan zich in dit geval niet beroepen op immuniteit van rechtsmacht.

Bruikleenovereenkomst ontbinden

Het Allard Pierson kan daarnaast de bruikleenovereenkomsten met de musea op de Krim ontbinden. Niemand (ook niet de musea op de Krim of het Allard Pierson Museum) kon immers de annexatie van de Krim voorzien toen de bruikleenovereenkomst werd gesloten. Door de ontbinding vervallen de verplichtingen van het Allard Pierson aan de musea op de Krim.

Uitstel teruggave

Het Allard Pierson Museum mag nog drie maanden wachten zodat duidelijk is of er hoger beroep zal worden aangetekend. Anders zou het museum in de onmogelijke situatie kunnen komen dat het in hoger beroep de voorwerpen moet teruggeven aan de musea op de Krim, terwijl het daarover niet meer beschikt, omdat deze al aan Oekraïne zijn gegeven. De musea op de Krim hebben al aangekondigd inderdaad in hoger beroep te zullen gaan. Wordt dus vervolgd…

Meer informatie

Wilt u kunst uitlenen aan een museum en heeft u een sluitende uitleenovereenkomst nodig? Wilt u weten welke gevolgen internationale verdragen hebben voor uw rechten als eigenaar van kunstvoorwerpen? Of heeft u andere vragen over kunst en recht? Neem dan contact met ons op:

    Deel op social media

    • Kunst

    Zaak Krimgoud gedeeltelijk beslist

    16 juli 2019

    Vandaag heeft het Hof Amsterdam een tussenvonnis gegeven in de zaak over het Krimgoud. Wat houdt het vonnis in en welke gevolgen heeft dit voor de verdere afhandeling van deze politiek zeer gevoelige kwestie?

    lees verder
    • Kunst

    Naar wie moeten de schatten van de Krim?

    20 oktober 2016

    Mr. Paul W.L. Russell, gespecialiseerd advocaat kunst en recht, is in het programma Spitsuur van BNR Nieuwsradio ingegaan op de vraag naar wie de schatten van de Krim terug moeten. Naar Oekraïne of naar Rusland?

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten aanbevolen door The Legal 500 2021

    20 april 2021

    Russell Advocaten is voor het 17e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Nieuwe regels restitutiebeleid gelden ook voor oude zaken

    30 maart 2021

    Het Nederlandse restitutiebeleid keert terug naar de oorspronkelijke uitgangspunten en wordt terecht weer ruimhartiger. Ook kunnen oude zaken opnieuw worden voorgelegd. Wat verandert er in het beleid?

    lees verder
    • Kunst

    Voorstellen commissie-Buma onvoldoende voor bescherming Nederlands cultureel erfgoed

    3 maart 2021

    De veiling in New York van een tekening van Rubens door prinses Christina zorgde voor grote verontwaardiging en een discussie over het erfgoedbeleid in Nederland. Die resulteerde in twee adviescommissies, de commissie-Pechtold en de commissie-Buma. De laatste heeft een tussenadvies uitgebracht dat, als het wordt overgenomen, ingrijpende gevolgen kan hebben voor verzamelaars en kunsthandelaren in Nederland.

    lees verder
    • Kunst
    • Ondernemingsrecht

    Mr. Paul W.L. Russell in rechtencircuit.nl: “Zoek datgene wat bij je past”

    25 februari 2021

    Mr. Paul W.L. Russell heeft een interview gegeven aan rechtencircuit.nl over zijn ervaringen als advocaat. Waar moet een procesadvocaat op letten? Hoe zorg je als jurist dat je werk interessant en relevant blijft?

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Webinar “COVID-19: Reorganization, Job Loss & Stay”

    11 februari 2021

    We are hosting a special webinar “COVID-19: Reorganization, Job Loss & Stay” in cooperation with IN Amsterdam on 23 March. During the webinar, we will discuss issues that employers and international employees face due to the impact of the coronavirus. Register today!

    lees verder
    • Kunst

    Nederlands restitutiebeleid doorgeslagen in bescherming Nederlands kunstbezit

    8 december 2020

    Russell Advocaten heeft in de procedures die zij voerde bij de restitutiecommissie gemerkt dat de commissie steeds meer waarde ging hechten aan het belang van de huidige eigenaar. Dit is in strijd met de Washington Principles. De Commissie evaluatie restitutiebeleid geeft ons hierin gelijk in haar rapport “Streven naar rechtvaardigheid”.

    lees verder