Nieuws, Blog en Publicaties

De advocaten van Russell Advocaten schrijven geregeld over actuele juridische ontwikkelingen. Hieronder vindt u een overzicht van onze blogs, nieuwsbrieven, boeken en artikelen.

Lees meer

Uw advocaat

mr. Paul W.L. Russell
mr. Paul W.L. Russell
senior partner

Paul Russell is advocaat voor internationale en nationale bedrijven, kunsthandelaren, musea en vermogende particulieren. Hij is gespecialiseerd in corporate governance, contracten en corporate litigation. Hij werkt sinds 1976 als advocaat bij Russell.
 

@: paul.russell@russell.nl
t: +31 20 301 55 55


Kunst en recht: De schatten van de Krim moeten afgegeven worden aan Oekraïne. De eigendomsvraag blijft open. Waarom?

Publicatiedatum: 5 januari 2017

Kunstschatten van de Krim naar OekraïneTijdens de tentoonstelling “De Krim. Goud en geheimen van de Zwarte Zee” in het Allard Piersonmuseum in Amsterdam waren een groot aantal voorwerpen te zien uit Oekraïense musea, waaronder vier musea op de Krim. Tijdens deze tentoonstelling werd de Krim geannexeerd door Rusland.

Zowel de musea op de Krim als de staat Oekraïne claimden de uitgeleende kunstvoorwerpen. Daarom hield het Allard Pierson Museum deze in bewaring, totdat de rechter uitspraak zou doen over de vraag aan wie het museum de kunstschatten moet geven.

De rechtbank Amsterdam heeft nu een eerste knoop doorgehakt in dit ingewikkelde geschil. De schatten van de Krim moeten afgegeven worden aan Oekraïne. Daarmee is echter nog niet gezegd dat Oekraïne ook de eigenaar is. Waarom heeft de rechtbank hiertoe besloten?
 

Standpunten musea op de Krim

De musea op de Krim stellen dat de kunstvoorwerpen naar hen terug moeten omdat in de bruikleenovereenkomst staat dat deze aan hen zullen worden teruggegeven. Bovendien zouden de voorwerpen uit drie musea eigendom zijn van de Autonome Republiek Krim, die zich bij Rusland heeft aangesloten, en niet van de staat Oekraïne. Met betrekking tot de andere voorwerpen stellen de musea dat hun rechten als beheerder zwaarder wegen dan die van Oekraïne dat slechts “bloot eigenaar” is.
 

Standpunten Oekraïne

Oekraïne stelt dat de voorwerpen eigendom zijn van het Nationaal Museumfonds van Oekraïne, zoals staat in de bruikleenovereenkomst met het Allard Pierson Museum. De musea zijn niet meer dan beheerder van de voorwerpen en toen de Krim zich had losgemaakt van Oekraïne is hun de bevoegdheid tot beheer ontnomen.

Bovendien zijn de kunstvoorwerpen Oekraïens cultureel erfgoed. Dat betekent dat zij door Oekraïne kunnen worden teruggevorderd volgens het UNESCO-verdrag inzake onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van cultuurgoederen, dat is opgenomen in de Nederlandse Erfgoedwet. Omdat de kunstvoorwerpen niet op tijd zijn teruggegeven zijn zij namelijk “onrechtmatig uitgevoerd”, ook al was de oorspronkelijke uitvoer wel rechtmatig. De door Oekraïne afgegeven exportvergunning is inmiddels verlopen.
 

Wat zegt de rechter?

UNESCO-verdrag
De rechter hecht het meeste gewicht aan de Nederlandse Erfgoedwet, waarin de teruggave van onrechtmatig uitgevoerde kunstvoorwerpen is geregeld conform de bepalingen uit het UNESCO-verdrag.

De Krim kan de kunstschatten niet claimen op grond van het UNESCO-verdrag. De Autonome Republiek Krim is geen soevereine staat en kan daarom geen beroep doen op het verdrag dat alleen voor staten geldt. De annexatie van de Krim door Rusland is bovendien niet erkend door de VN, EU en/of Nederland.

Oekraïne kan wel een beroep doen op het UNESCO-verdrag. De kunstschatten behoorden namelijk tot het cultureel erfgoed van Oekraïne op het moment dat zij werden uitgeleend. De kunstschatten moeten daarom terug naar Oekraïne.

Eigenaar
De Amsterdamse rechter doet hiermee géén uitspraak over de vraag wie eigenaar is van de kunstvoorwerpen. Of de staat Oekraïne de kunstschatten moet teruggeven aan de uitlenende musea op de Krim, moet verder worden uitgevochten voor de Oekraïense rechter en volgens het Oekraïense recht. Dat is geen taak voor de Nederlandse rechter, vindt de rechtbank Amsterdam. De uitspraak is daarom, zoals reeds verwacht, slechts een voorlopige uitspraak.

Geen immuniteit
De staat Oekraïne moet de door het Allard Pierson gemaakte kosten voor het tijdelijk bewaren van de kunstschatten van ruim € 100.000 vergoeden. Oekraïne kan zich in dit geval niet beroepen op immuniteit van rechtsmacht.

Bruikleenovereenkomst ontbinden
Het Allard Pierson kan daarnaast de bruikleenovereenkomsten met de musea op de Krim ontbinden. Niemand (ook niet de musea op de Krim of het Allard Pierson Museum) kon immers de annexatie van de Krim voorzien toen de bruikleenovereenkomst werd gesloten. Door de ontbinding vervallen de verplichtingen van het Allard Pierson aan de musea op de Krim.

Uitstel teruggave
Het Allard Pierson Museum mag nog drie maanden wachten zodat duidelijk is of er hoger beroep zal worden aangetekend. Anders zou het museum in de onmogelijke situatie kunnen komen dat het in hoger beroep de voorwerpen moet teruggeven aan de musea op de Krim, terwijl het daarover niet meer beschikt, omdat deze al aan Oekraïne zijn gegeven. De musea op de Krim hebben al aangekondigd inderdaad in hoger beroep te zullen gaan. Wordt dus vervolgd...
 

Meer informatie

Wilt u kunst uitlenen aan een museum en heeft u een sluitende uitleenovereenkomst nodig? Wilt u weten welke gevolgen internationale verdragen hebben voor uw rechten als eigenaar van kunstvoorwerpen? Of heeft u andere vragen over kunst en recht? Neem dan contact met ons op:
 

Onderstaande gegevens verwerken wij met uw toestemming, u kunt uw toestemming altijd weer intrekken. Lees ook onze privacyverklaring.
 

Velden met een * zijn verplicht

Blijf op de hoogte

Wilt u graag op de hoogte blijven van de actuele juridische ontwikkelingen?

Meldt u aan voor de nieuwsbrief

Of volg ons op LinkedIn

Bel mij

Vul hier uw naam en telefoonnummer in en wij bellen u zo spoedig mogelijk.
Onderstaande gegevens verwerken wij met uw toestemming, u kunt uw toestemming altijd weer intrekken. Lees ook onze privacyverklaring.