Heeft u het Webinar “Do’s en don’ts bij de zieke werknemer” gemist? Bekijk hier de opname!

Voorstellen commissie-Buma onvoldoende voor bescherming Nederlands cultureel erfgoed

Publicatiedatum 3 maart 2021
De veiling in New York van een tekening van Rubens door prinses Christina zorgde voor grote verontwaardiging en een discussie over het erfgoedbeleid in Nederland. Die resulteerde in twee adviescommissies, de commissie-Pechtold en de commissie-Buma. De laatste heeft een tussenadvies uitgebracht, dat als de minister het overneemt, ingrijpende gevolgen kan hebben voor verzamelaars en kunsthandelaren in Nederland.

bescherming-cultureel-erfgoed-weblijst.d16a1c-1.jpg

De Commissie Collectie Nederland – ook wel bekend als de Commissie-Buma – heeft een tussenadvies uitgebracht. Hierin schetst zij de hoofdlijnen van een nieuwe visie op de Collectie Nederland, dat wil zeggen het cultureel erfgoed dat essentieel is voor Nederland.

Waar het advies van de Adviescommissie Bescherming Cultuurgoederen – de commissie Pechtold – pleitte voor meer duidelijkheid door een actiever aanwijsbeleid, kiest de commissie-Buma een diametraal tegenovergestelde oplossing. De huidige aanwijsprocedure werkt met een statische lijst van cultuurgoederen die niet mogen worden uitgevoerd. Volgens de commissie leidt dit tot spoedaanwijzingen, wanneer een cultuurgoed op de internationale markt wordt gebracht. Dat is ad-hocbeleid. In plaats daarvan moet een structurele oplossing komen.

Controle uitvoer

De commissie stelt daarom voor de lijst los te laten en in plaats daarvan een standaard controle op de uitvoer van alle cultuurgoederen te laten komen. Dit is nu bijvoorbeeld al het geval in het Verenigd Koninkrijk. Dit komt feitelijk neer op een algemeen uitvoerverbod voor oude en moderne kunstwerken, zoals ik al eerder schreef. Het uitbreiden van de aanwijzingscriteria “onvervangbaar” en “onmisbaar” met het maatschappelijk belang draagt evenmin bij aan meer beschikkingsvrijheid voor de eigenaren van cultuurgoederen en meer ruimte voor de kunsthandel.

Langere aankooptijd

Dat geldt eveneens voor het voorstel om de aankooptijd voor kunstvoorwerpen te verlengen van zes weken naar zes maanden. Het enige belang dat daarmee gediend is, is dat van de Staat. Die heeft zo meer tijd om de financiering rond te krijgen. Maar die internationale veiling waar het kunstwerk precies bij paste, is dan inmiddels wel voorbij. Met alle gevolgen voor de prijs die de eigenaar had kunnen krijgen voor zijn bezit. Bovendien kan in die zes maanden een ander werk op de markt zijn gekomen, waardoor alsnog de koop afstuit. Dit alles nog afgezien van de vraag of iemand bereid zal zijn het risico te nemen dat het kunstwerk dat hij koopt, niet mag worden uitgevoerd.

Advisering door commissie van onafhankelijke deskundigen

Het is op zich een goede gedachte is om de aanwijzing te laten plaatsvinden door een van de politiek onafhankelijke deskundigencommissie. Maar de politiek is niet het enige waarvan deze commissie onafhankelijk zou moeten zijn. De wijze waarop “onafhankelijke” deskundigen de huidige lijst van beschermde cultuurgoederen hebben samengesteld, laat dat duidelijk zien. Deze bestaat immers deels uit cultuurgoederen die op het moment van samenstelling als bruikleen in musea aanwezig waren. Zo stelden musea hun eigen collectie veilig ten koste van de rechten van de bruikleengevers.

Cultuurgoederen worden sneller Nederlands erfgoed

Op dit moment moet een cultuurgoed momenteel minstens vijftig jaar in Nederland  zijn, voordat dit tegen de wens van de eigenaar kan worden aangewezen als beschermd cultuurgoed. De commissie-Buma wil deze termijn verkorten tot vijf jaar. Ook hier dus een verdergaande aantasting van de rechten van eigenaars.

Nationaal Aankoopfonds: een doekje voor het bloeden

De commissie stelt voor om het budget van het Nationaal Aankoopfonds te verhogen tot € 100 miljoen per 4 jaar. Gezien de prijzen op de internationale kunstmarkt is dit nog steeds onvoldoende. Bovendien is hiervan € 15 miljoen gereserveerd voor de verzekering van internationale bruiklenen. In de praktijk is er per jaar daarom slechts € 12,5 miljoen beschikbaar voor museale aankopen in het algemeen en € 8,75 miljoen om cultuurgoederen in Nederland te houden. Dit budget zou op zijn geweest na aankoop van  de Rubenstekening, waarmee deze hele discussie begonnen is.

Kortom: de commissie-Buma levert onvoldoende financiële middelen om haar ambitieuze doelstellingen waar te kunnen maken. Dat maakt de verregaande ingrepen in het vrije verkeer van kunstvoorwerpen weinig effectief. Dan kan men beter vasthouden aan het oude systeem met een statische lijst, waarvan het behoud wel te financieren is. Dat biedt ook meer zekerheid voor kunsthandel en verzamelaars.

Meer informatie

Russell Advocaten is al vele jaren gespecialiseerd in kunst en recht. Wij volgen nauwgezet de ontwikkelingen rond de bescherming van cultuurgoederen en houden u hiervan via onze website en LinkedIn op de hoogte. Heeft u vragen over de uitvoer en invoer van kunstwerken? Of heeft u juridische ondersteuning nodig in een kunstzaak? Neem dan contact op met mr. Paul W.L. Russell (paul.russell@russell.nl of 020-301 55 55).

    Deel op social media

    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten aanbevolen door The Legal 500 2021

    20 april 2021

    Russell Advocaten is voor het 17e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Nieuwe regels restitutiebeleid gelden ook voor oude zaken

    30 maart 2021

    Het Nederlandse restitutiebeleid keert terug naar de oorspronkelijke uitgangspunten en wordt terecht weer ruimhartiger. Ook kunnen oude zaken opnieuw worden voorgelegd. Wat verandert er in het beleid?

    lees verder
    • Kunst
    • Ondernemingsrecht

    Mr. Paul W.L. Russell in rechtencircuit.nl: “Zoek datgene wat bij je past”

    25 februari 2021

    Mr. Paul W.L. Russell heeft een interview gegeven aan rechtencircuit.nl over zijn ervaringen als advocaat. Waar moet een procesadvocaat op letten? Hoe zorg je als jurist dat je werk interessant en relevant blijft?

    lees verder
    • Kunst

    Nederlands restitutiebeleid doorgeslagen in bescherming Nederlands kunstbezit

    8 december 2020

    Russell Advocaten heeft in de procedures die zij voerde bij de restitutiecommissie gemerkt dat de commissie steeds meer waarde ging hechten aan het belang van de huidige eigenaar. Dit is in strijd met de Washington Principles. De Commissie evaluatie restitutiebeleid geeft ons hierin gelijk in haar rapport “Streven naar rechtvaardigheid”.

    lees verder
    • Kunst
    • Procederen, arbitrage en mediation

    Nederlandse staat kan restitutie nazi-roofkunst blokkeren door aanwijzing als beschermd cultuurgoed

    4 december 2020

    Ook als de Restitutiecommissie adviseert om roofkunst terug te geven is nog niet zeker dat het kunstwerk ook echt teruggaat naar de rechthebbenden. Het kan namelijk zijn dat het kunstwerk onvervangbaar en onmisbaar voor het Nederlands cultuurbezit is en Nederland niet uit mag.

    lees verder
    • Kunst

    13 november 2020: VKCR-event over bescherming van cultuurgoederen en de Erfgoedwet

    13 november 2020

    Op het online symposium van de Vereniging Kunst Cultuur Recht over de Erfgoedwet en de bescherming van cultuurgoederen gooide mr. Paul W.L. Russell een paar stenen in de vijver. Hoe zinvol zijn beschermingsmaatregelen om cultureel erfgoed in Nederland te houden zonder onderliggende aankoopfondsen direct ter beschikking te stellen? Is de aanwijzingsprocedure wel nodig?

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten leading firm in Legal 500 2020

    16 april 2020

    Russell Advocaten is voor het 16e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Discussie over wat Nederlands erfgoed is gaat door

    6 februari 2020

    Het rapport van de commissie Pechtold en de reactie van minister Van Engelshoven betekenen nog niet het einde van de discussie over wat Nederlands erfgoed is en hoe dit beschermd moet worden. Onder andere in een debatreeks van de Boekmanstichting wordt het gesprek hierover voortgezet.

    lees verder