Kunst en recht: De garanties van een kunstexpert

Publicatiedatum 2 februari 2017
Kunnen kunstkopers blind vertrouwen op de opinie van een kunstexpert? En is de kunstexpert aansprakelijk als zijn oordeel niet juist blijkt te zijn? Of als de eigenaar van het kunstwerk tegen zijn opinie protesteert?

expert - social media

De kunstwereld is de afgelopen jaren opgeschrikt door verschillende grote vervalsingzaken. Denk bijvoorbeeld aan het vervalste schilderij van Frans Hals, de vervalser Wolfgang Beltracchi, en de zaak-Knoedler.

Authenticiteit

Iedere potentiële kunstkoper doet er daarom goed aan onderzoek te doen naar de authenticiteit en provenance van het kunstwerk dat hij van plan is te kopen. De authenticiteit van een kunstwerk gaat over de vraag of het kunstwerk de verwachte eigenschappen bezit. Van belang zijn daarbij bijvoorbeeld de toeschrijving aan een bepaalde kunstenaar, de tijdsperiode waarin het kunstwerk gemaakt is en het materiaal dat is gebruikt. Met andere woorden: is het kunstwerk “echt”, of is het bijvoorbeeld een vervalsing?

Provenance

Bij provenanceonderzoek wordt nagegaan wie de vorige eigenaren waren van het kunstwerk. Zo kan worden uitgesloten dat bijvoorbeeld sprake is van een gestolen of geroofd kunstwerk.

Doet de koper geen onderzoek naar de echtheid en de herkomst van het kunstwerk? Dan is de kans groot dat hij zelf moet opdraaien voor de gevolgen als het kunstwerk na de koop onverwachts niet voldoet aan zijn wensen en verwachtingen.

Rol van de expert

Om zich te beschermen tegen deze risico’s en om meer zekerheid te krijgen over de authenticiteit en de provenance van een kunstwerk, schakelt de potentiële koper of de verkoper vaak een kunstexpert of -adviseur in.

Een kunstexpert kan bijvoorbeeld een taxatie maken van het werk, een opinie of advies geven, of zelfs een certificaat van echtheid afgeven. Zeker wanneer een taxatie of certificaat is gegeven door dé leidende expert over de betreffende periode of kunstenaar, wordt daaraan door de koper vaak doorslaggevende waarde gehecht. Maar is dat ook terecht?

Onjuiste toeschrijving verhalen op verkoper of expert?

Schakelt de verkoper een expert in, dan zal de bevestiging van de kunstexpert dat het kunstwerk echt is voor de koper vaak aanvoelen als een garantie. Blijkt na de koop het kunstwerk toch een vervalsing te zijn, dan zal de koper al snel het recht hebben alsnog van de koop af te zien en de koopprijs terug te vragen van de verkoper.

Is de expert echter ingeschakeld door de koper zelf, en blijkt dat die “eigen” expert van de koper het niet bij het rechte eind had? Dan is het moeilijker voor de koper om de verkoper aan te spreken op terugbetaling van de koopprijs. Als dat niet lukt stapt de koper vaak naar zijn “eigen” expert om de schade op hem proberen te verhalen.

Wanneer is de expert aansprakelijk?

Het toeschrijven van kunstwerken is geen exacte wetenschap. Het is het resultaat van de weging van verschillende elementen. Hieronder vallen de beoordeling van bijvoorbeeld de herkomst (wie waren de vorige eigenaren?), de stijl, de schildertechniek, de gebruikte kleuren en materialen, de handtekening en de voorstelling. Die beoordeling is bovendien vaak voor een deel intuïtief. Dat betekent dat verschillende experts tot verschillende oordelen kunnen komen. Ook kunnen nieuwe onderzoekstechnieken leiden tot een wijziging van een toeschrijving. Een kunstexpert is daarom niet altijd aansprakelijk als hij een opinie geeft die volgens andere deskundigen onjuist is.

Onzorgvuldig handelen

Een kunstexpert is vaak pas aansprakelijk als blijkt dat hij onzorgvuldig heeft gehandeld. Als hij zich voldoende heeft verdiept in de belangrijke aspecten van het schilderij, zijn opinie duidelijk formuleert en motiveert en bovendien ervan blijk heeft gegeven open te staan voor andere argumenten, is het niet eenvoudig voor een teleurgestelde koper om zijn schade te verhalen op de kunstexpert wegens een onjuist advies of certificaat.

Oeuvrecatalogus

Dat laatste geldt nog sterker als de kunstexpert ongevraagd een oordeel heeft gegeven over het kunstwerk, bijvoorbeeld bij de samenstelling van een oeuvrecatalogus, ook wel catalogue raisonné genoemd. Natuurlijk moet ook de samensteller van een oeuvrecatalogus zorgvuldig te werk gaan. Het komt echter zelden voor dat hij wordt veroordeeld om de schade van de koper van een onjuist toegeschreven kunstwerk te vergoeden.

Beperken aansprakelijkheid

Kunstexperts kunnen hun aansprakelijkheid beperken of zelfs uitsluiten. Zij kunnen dit regelen in een goede schriftelijke overeenkomst en de bijbehorende algemene voorwaarden. Ook kunnen zij duidelijke zogenaamde “disclaimers” onder gegeven schriftelijke opinies plaatsen.

Conclusie

Kunstkopers kunnen dus niet altijd blindvaren op de opinie van één “eigen” kunstexpert. Als een kunstwerk toch vals blijkt te zijn, maar de andersluidende opinie van de kunstexpert zorgvuldig tot stand is gekomen, dan kan de koper van een vals kunstwerk met lege handen komen te staan. Het maken van goede schriftelijke afspraken met de verkoper over wat er gebeurt als het kunstwerk onverhoopt niet blijkt te zijn wat de koper had gehoopt kan bijvoorbeeld al het nodige soelaas bieden.

Ook voor kunstexperts zijn er risico’s. Omdat het in de kunstwereld soms gaat om aanzienlijke bedragen kunnen kunstexperts in grote problemen komen wanneer zij worden  geconfronteerd met een claim omdat hun opinie achteraf volgens andere deskundigen niet juist was. Maar ook als er niets mis is met de opinie van de kunstexpert kunnen er zich problemen voordoen: wat als de eigenaar van het kunstwerk het niet eens is met de opinie van de kunstexpert omdat daardoor het kunstwerk veel minder waard blijkt te zijn, en eist dat de kunstexpert zijn opinie verandert? Ook deze risico’s kunnen voor een groot deel worden voorkomen door het gebruik van schriftelijke contracten, algemene voorwaarden en disclaimers.

Wat kunnen wij voor u doen?

Bent u voornemens een kunstwerk te kopen of verkopen? Heeft een kunstwerk gekocht maar bent u niet tevreden? Of wordt u als kunstexpert geconfronteerd met een claim vanwege een door u gegeven opinie? Wij stellen graag goede contracten voor u op waarmee u gedoe achteraf kunt voorkomen. Ook adviseren wij u graag over hoe u de risico’s van kunstkoop en kunstadvies zo veel mogelijk kunt beperken.

    Deel op social media

    • Kunst
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Hoe kunnen veilinghuizen, galeries en kunsthandels hun netwerk en expertise beschermen?

    4 september 2019

    Hoe voorkomt u dat key employees overstappen naar de concurrent? Hoe beschermt u uw jarenlang opgebouwde netwerk? En kunt u de expertise van uw onderneming in de kunstsector effectief beschermen?

    lees verder
    • Kunst
    • Contracten

    Kunst en recht: Geen garantie van echtheid? De prijs is het bewijs!

    25 april 2013

    Wanneer mag een kunstkoper aannemen dat hij met zekerheid een authentiek kunstwerk van een gerenommeerd artiest koopt? Of is kunstkoop een gok, die ook verkeerd kan uitpakken voor de koper? Over deze vragen boog het Hof in Arnhem zich.

    lees verder
    • ICT, privacy en intellectuele eigendom
    • Aansprakelijkheid

    Contracten: Kun je aansprakelijkheid uitsluiten?

    25 april 2016

    Dit is een van de meest gestelde vragen van ondernemers. De vraag ligt voor de hand: aansprakelijkheid voor schade kan leiden tot hoge vergoedingen. Is het mogelijk om aansprakelijkheid volledig uit te sluiten of kan deze alleen worden beperkt? Wat moet u hiervoor doen?

    lees verder
    • Kunst

    Krimgoud: eindvonnis van Hof Amsterdam

    26 oktober 2021

    Het NOS Radio 1 journaal interviewde vanmorgen vroeg mr. Paul W.L. Russell, internationaal expert in kunst en recht. Onderwerp: de komende uitspraak van het Hof Amsterdam over het Krimgoud.

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten aanbevolen door The Legal 500 2021

    20 april 2021

    Russell Advocaten is voor het 17e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Nieuwe regels restitutiebeleid gelden ook voor oude zaken

    30 maart 2021

    Het Nederlandse restitutiebeleid keert terug naar de oorspronkelijke uitgangspunten en wordt terecht weer ruimhartiger. Ook kunnen oude zaken opnieuw worden voorgelegd. Wat verandert er in het beleid?

    lees verder
    • Kunst
    • Aansprakelijkheid

    Rijksmuseum Twenthe betaalt op een valse bankrekening. Wat zijn de opties?

    24 maart 2021

    Rijksmuseum Twenthe heeft bijna € 3 miljoen betaald op een valse bankrekening. Hackers hadden de correspondentie van het museum met een kunsthandelaar over de aankoop van een schilderij van Constable overgenomen. Wie draait er op voor de schade? Het museum of de kunsthandelaar?

    lees verder
    • Kunst

    Voorstellen commissie-Buma onvoldoende voor bescherming Nederlands cultureel erfgoed

    3 maart 2021

    De veiling in New York van een tekening van Rubens door prinses Christina zorgde voor grote verontwaardiging en een discussie over het erfgoedbeleid in Nederland. Die resulteerde in twee adviescommissies, de commissie-Pechtold en de commissie-Buma. De laatste heeft een tussenadvies uitgebracht dat, als het wordt overgenomen, ingrijpende gevolgen kan hebben voor verzamelaars en kunsthandelaren in Nederland.

    lees verder