Heeft u het Webinar “Do’s en don’ts bij de zieke werknemer” gemist? Bekijk hier de opname!

13 november 2020: VKCR-event over bescherming van cultuurgoederen en de Erfgoedwet

Publicatiedatum 13 november 2020
Op het online symposium van de Vereniging Kunst Cultuur Recht over de Erfgoedwet en de bescherming van cultuurgoederen gooide mr. Paul W.L. Russell een paar stenen in de vijver. Hoe zinvol zijn beschermingsmaatregelen om cultureel erfgoed in Nederland te houden zonder onderliggende aankoopfondsen direct ter beschikking te stellen? Is de aanwijzingsprocedure wel nodig?

brueghel

Op vrijdag 13 november 2020 organiseerde de Vereniging Kunst Cultuur Recht een goed bekeken en zeer geslaagde online bijeenkomst over de bescherming van cultuurgoederen in het kader van de Erfgoedwet. Centraal stond daarbij het functioneren van de bestaande regels in de praktijk. Mr. Paul W.L. Russell is expert/panellid geweest tijdens dit event.

Nationaal Aankoopfonds onmisbaar voor bescherming cultuurgoederen

In zijn bijdrage ging hij allereerst in op de regeling om belangwekkend particulier kunstbezit en cultureel erfgoed in Nederland te houden. Deze regeling kan alleen effectief zijn als er voldoende geld beschikbaar is tot aankoop. De Staat is namelijk verplicht om, als zij niet toestaat om een cultuurgoed uit te voeren, hiervoor een aan de internationale markt conforme prijs te betalen. Dan moet er wel voldoende geld beschikbaar zijn.

Het huidige Nationaal Aankoopfonds heeft echter geen wettelijke basis en wordt niet structureel met geld gevuld. Ook de commissie-Pechtold heeft geadviseerd om te zorgen dat er altijd een minimum bedrag aanwezig is in het fonds. Daarbij moet er mee gerekend worden dat de kunstmarkt een mondiale markt is en was. Al in de 18e eeuw waren bijna alle werken van Albert Cuyp uit Nederland naar Engeland verdwenen. Als Nederland die terug wil kopen is daar veel geld voor nodig. De twee Rembrandts Marten en Oopjen kostten Nederland 80 miljoen per stuk, 160 miljoen in totaal.

Zijn de regels wel nodig?

Vervolgens stelde hij aan de orde of rondom kunstbezit wel zo veel en gedetailleerd geregeld moet worden. De Verenigde Staten van Amerika kennen geen gedetailleerde wet- en regelgeving, maar dit levert in de praktijk weinig problemen op. Particulieren investeren grootschalig in hun relatie met musea en vice versa en krijgen daarvoor erkenning. Hierdoor kan belangrijke kunst behouden en aangekocht worden. Alle EU-landen kennen weer hun eigen regeling. Zo heeft Frankrijk het “droit de préemption par l’état sur les biens culturels”. De Staat heeft het recht om nadat het laatste bod op een veiling is afgehamerd, het cultuurgoed voor die prijs te claimen.

Aanwijzen kan ongewenste gevolgen hebben

In het rapport Van terughoudend naar betrokken van de commissie-Pechtold staat een beslisboom voor het aanwijzen van voorwerpen als beschermd cultuurgoed. Aanwijzen is nodig in gevallen waarin een cultuurgoed nog niet in Nederlands bezit is of wanneer er onvoldoende waarborgen zijn om het cultuurgoed in bezit te houden.

Aanwijzing kan echter de consequentie hebben dat men opgescheept zit met een werk dat men uiteindelijk toch niet wil hebben. Dat was het geval met een kwestie die Russell Advocaten heeft behandeld.

Een bloemstilleven uit het atelier van Jan Breughel de Oude in Museum Boijmans van Beuningen (rechts) was op de lijst van de Wet tot behoud van cultuurbezit geplaatst. Het werk was door een Nederlandse kunstverzamelaar gelegateerd aan een Duitse verzamelaar. Omdat het op de lijst geplaatst was kon het Nederland niet uit, zonder het aan de Nederlandse overheid te koop aan te bieden. Tijdens de procedure bleek bovendien dat het werk niet aan de eisen voldeed: het was niet “onvervangbaar en onmisbaar”. Integendeel: in het Rijksmuseum was een mooiere versie van het kunstwerk met dezelfde voorstelling aanwezig (links). Omdat schrapping toen nog niet mogelijk was, was de Staat tegen haar zin verplicht het inferieure kunstwerk te kopen, terwijl zij al een beter exemplaar had.

De Collectie Nederland

Het Nederlands kunstbezit is al zeer omvangrijk en is slechts in beperkte mate voor het publiek zichtbaar. Van de 1 miljoen voorwerpen in het Rijksmuseum zijn slechts 8.000  tentoongesteld. Moeten er nog meer kunstwerken in de kelders omdat ze toch niet tentoongesteld kunnen worden?

De hele discussie is niet nieuw. Al in de 19e eeuw werd voor teloorgang gewaarschuwd. Victor de Stuers polemiseerde hier in 1873 al tegen in zijn artikel “Holland op zijn smalst”. Dat betrof vooral cultuurgoederen in het bezit van (semi-)overheden. En bovendien geldt dat een collectie nooit af is. Een goed gevuld aankoopfonds blijft daarom een vereiste voor een effectieve bescherming van cultuurgoederen in Nederland, want daar heeft het sedert de 19e eeuw aan ontbroken. Ook na de invoering in 1985 van de Wet tot behoud van cultuurbezit.

Tijdens de behandeling van dat wetsontwerp in de Eerste Kamer is in 1984 al gepleit voor het vormen van een groot en telkens aan te vullen aankoopfonds, doch ook toen wilde Minister Brinkman van Cultuur daar niet aan. Vandaar dat er nu een nieuwe aanloop genomen wordt om Nederlands cultureel erfgoed voor Nederland te behouden. De Staat moet dit keer dan wel bereid en in staat zijn om een imposant en adequaat met geld gevuld aankoopfonds te maken.

Meer informatie

Heeft u een geschil over de uitvoer van een kunstwerk uit Nederland? Wilt u weten wat de gevolgen zijn van uw eigendom als beschermd cultuurgoed of heeft u andere vragen over kunst en recht? Neem dan contact op met mr. Paul W.L. Russell (paul.russell@russell.nl of 020-301 55 55).

    Deel op social media

    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten aanbevolen door The Legal 500 2021

    20 april 2021

    Russell Advocaten is voor het 17e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Nieuwe regels restitutiebeleid gelden ook voor oude zaken

    30 maart 2021

    Het Nederlandse restitutiebeleid keert terug naar de oorspronkelijke uitgangspunten en wordt terecht weer ruimhartiger. Ook kunnen oude zaken opnieuw worden voorgelegd. Wat verandert er in het beleid?

    lees verder
    • Kunst

    Voorstellen commissie-Buma onvoldoende voor bescherming Nederlands cultureel erfgoed

    3 maart 2021

    De veiling in New York van een tekening van Rubens door prinses Christina zorgde voor grote verontwaardiging en een discussie over het erfgoedbeleid in Nederland. Die resulteerde in twee adviescommissies, de commissie-Pechtold en de commissie-Buma. De laatste heeft een tussenadvies uitgebracht dat, als het wordt overgenomen, ingrijpende gevolgen kan hebben voor verzamelaars en kunsthandelaren in Nederland.

    lees verder
    • Kunst
    • Ondernemingsrecht

    Mr. Paul W.L. Russell in rechtencircuit.nl: “Zoek datgene wat bij je past”

    25 februari 2021

    Mr. Paul W.L. Russell heeft een interview gegeven aan rechtencircuit.nl over zijn ervaringen als advocaat. Waar moet een procesadvocaat op letten? Hoe zorg je als jurist dat je werk interessant en relevant blijft?

    lees verder
    • Kunst

    Nederlands restitutiebeleid doorgeslagen in bescherming Nederlands kunstbezit

    8 december 2020

    Russell Advocaten heeft in de procedures die zij voerde bij de restitutiecommissie gemerkt dat de commissie steeds meer waarde ging hechten aan het belang van de huidige eigenaar. Dit is in strijd met de Washington Principles. De Commissie evaluatie restitutiebeleid geeft ons hierin gelijk in haar rapport “Streven naar rechtvaardigheid”.

    lees verder
    • Kunst
    • Procederen, arbitrage en mediation

    Nederlandse staat kan restitutie nazi-roofkunst blokkeren door aanwijzing als beschermd cultuurgoed

    4 december 2020

    Ook als de Restitutiecommissie adviseert om roofkunst terug te geven is nog niet zeker dat het kunstwerk ook echt teruggaat naar de rechthebbenden. Het kan namelijk zijn dat het kunstwerk onvervangbaar en onmisbaar voor het Nederlands cultuurbezit is en Nederland niet uit mag.

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten leading firm in Legal 500 2020

    16 april 2020

    Russell Advocaten is voor het 16e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Discussie over wat Nederlands erfgoed is gaat door

    6 februari 2020

    Het rapport van de commissie Pechtold en de reactie van minister Van Engelshoven betekenen nog niet het einde van de discussie over wat Nederlands erfgoed is en hoe dit beschermd moet worden. Onder andere in een debatreeks van de Boekmanstichting wordt het gesprek hierover voortgezet.

    lees verder