Heeft u het Webinar “Do’s en don’ts bij de zieke werknemer” gemist? Bekijk hier de opname!

Restitutie van koloniale kunst

Publicatiedatum 11 december 2018
Moet koloniale kunst uit 55 landen, die in de westerse wereld aangeduid worden als Afrika, ook worden gerestitueerd door de musea in Nederland en daarbuiten? En zo ja, op welke (juridische) grondslag?

koloniale kunst - social media

Sedert de recente publicatie van een door de President van Frankrijk geïnitieerd Frans rapport over bovenstaande vraag is vrijwillig in Frankrijk een bescheiden begin gemaakt met teruggave van koloniale kunst uit Franse Musea. De discussie daarover is al enige tijd in alle hevigheid gaande. De Franse President noemde de “roof” van kunst uit Afrikaanse landen “een misdaad tegen de menselijkheid”. Dat was voor hem de reden om de koloniale kunst uit Franse musea terug te geven. Zijn motto: Frankrijk gaat zijn verleden onder ogen zien, Frankrijk erkent de misdaden van het verleden en Frankrijk komt ermee in het reine, en daarmee staat Frankrijk met de 55 Afrikaanse landen weer op gelijke voet. De President van Frankrijk spreekt schande van de roof van Afrikaans cultureel erfgoed, maar tegelijkertijd zegt hij ook dat door de roof veel van dat Afrikaanse erfgoed bewaard is gebleven!

Is koloniale kunst roofkunst?

Een veelheid van juridische vraagstukken zijn bij restitutie van Afrikaans erfgoed in het spel en spelen daarbij een grote rol: Wanneer en onder welke omstandigheden is deze kunst verworven, door wie en hoe? Hoe is dit in het land van herkomst en in de musea hier te lande wel of niet vastgelegd en geadministreerd? Of moet men vaststellen dat dit niet meer objectief vast te stellen is! Hoe zijn de transacties te kwalificeren? Speelt de juridische verjaring die in de westerse wereld een van de pilaren van rechtszekerheid in het handelsverkeer zijn geen rol van betekenis? Hebben de landen van herkomst ooit om restitutie gevraagd? Om maar een klein aantal aspecten te noemen.

Betreft het hier te allen tijde Afrikaans cultureel erfgoed of roofkunst? En hoe omschrijf je “roofkunst” en Afrikaans cultureel erfgoed juridisch correct? Zowel nationaal als internationaal. Kunnen landen onderling het over een standaard samen eens worden of wordt dit juridische vraagstuk per land en per object beoordeeld?

De conclusie dat alle kunst uit Afrika cultureel erfgoed is en afkomstig is van roof en derhalve “roofkunst is” is veel te kort door de bocht, alhoewel in veel gevallen kenmerken daarvan wel aanwezig zullen zijn geweest. Maar hoe zoek en vind je een internationaal geaccepteerde standaard (zoals bij roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog de Washington Principles) om gelijke gevallen gelijk te behandelen en te beslechten.

Internationaal debat

De discussie over het Afrikaans erfgoed breidt zich ondertussen in Europa uit.

Begin december 2018 vroeg Congo haar erfgoed terug aan België bij de heropening van het vernieuwde Afrikamuseum in Tervuren bij Brussel. Teruggave van koloniaal cultureel erfgoed aan Afrikaanse Overheden is niet langer taboe voor België. Dit zei de Belgische Vicepremier en Minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo bij de heropening van het Afrikamuseum.

Verzamelaars en handelaars

Het is een kwestie van tijd totdat deze vraagstukken in Nederland ook op een soortgelijke wijze op de agenda komen en eenieder die koloniaal cultureel erfgoed in eigendom bezit doet er goed aan zich te oriënteren wat zijn positie is in deze ook wat dit betreft veranderende wereld.

Meer informatie

Heeft u vragen naar aanleiding van deze blog of zoekt u een oplossing voor een geschil over koloniale of andere kunst? Neem dan contact op met mr. Paul W.L. Russell (paul.russell@russell.nl) of vul het contactformulier hieronder in.

    Deel op social media

    • Kunst

    Restitutie van roofkunst in Nederlandse musea

    10 oktober 2018

    Het onderzoek naar roofkunst in Nederlandse musea is vrijwel afgerond. Wat zijn de resultaten en hoe kunt u als erfgenaam een claim indienen?

    lees verder
    • Kunst

    Museale verwervingen na 1933 – restitutie van roofkunst

    13 november 2013

    Naar aanleiding van de presentatie van de rapportage “Museale verwervingen na 1933” heeft BNR Juridische Zaken Mr. Paul Russell, senior partner bij Russell Advocaten, geïnterviewd. In het gesprek gaat mr. Russell in op het restitutiebeleid in Nederland en de juridische problemen waarmee de erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaars van roofkunst te maken krijgen wanneer zij teruggave van hun eigendom vorderen.

    lees verder
    • Kunst

    Beleidswijzigingen bij de Restitutiecommissie?

    5 maart 2009

    De Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (de Restitutiecommissie) signaleert in haar verslag over het jaar 2007 een “omslag in de publieke opinie” “waarbij het belang van het openbaar kunstbezit nadrukkelijker wordt afgewogen tegen de morele genoegdoening van een teruggave van cultuurgoederen die door de nazi’s waren ontvreemd.” In zijn bijdrage aan ‘In dienst van het recht grenzen verleggen. Liber amicorum aangeboden aan prof. mr. Gr. van der Burght’ plaatst mr. Paul W.L. Russell kanttekeningen bij deze constatering. Tevens gaat hij in op de betekenis van enkele wijzigingen in het Reglement van de Restitutiecommissie. Tot slot behandelt hij de eerste twee bindende adviezen van de Restitutiecommissie betreffende kunstvoorwerpen die zich niet in handen van de staat, maar van andere instellingen bevinden.

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten aanbevolen door The Legal 500 2021

    20 april 2021

    Russell Advocaten is voor het 17e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Nieuwe regels restitutiebeleid gelden ook voor oude zaken

    30 maart 2021

    Het Nederlandse restitutiebeleid keert terug naar de oorspronkelijke uitgangspunten en wordt terecht weer ruimhartiger. Ook kunnen oude zaken opnieuw worden voorgelegd. Wat verandert er in het beleid?

    lees verder
    • Kunst

    Voorstellen commissie-Buma onvoldoende voor bescherming Nederlands cultureel erfgoed

    3 maart 2021

    De veiling in New York van een tekening van Rubens door prinses Christina zorgde voor grote verontwaardiging en een discussie over het erfgoedbeleid in Nederland. Die resulteerde in twee adviescommissies, de commissie-Pechtold en de commissie-Buma. De laatste heeft een tussenadvies uitgebracht dat, als het wordt overgenomen, ingrijpende gevolgen kan hebben voor verzamelaars en kunsthandelaren in Nederland.

    lees verder
    • Kunst
    • Ondernemingsrecht

    Mr. Paul W.L. Russell in rechtencircuit.nl: “Zoek datgene wat bij je past”

    25 februari 2021

    Mr. Paul W.L. Russell heeft een interview gegeven aan rechtencircuit.nl over zijn ervaringen als advocaat. Waar moet een procesadvocaat op letten? Hoe zorg je als jurist dat je werk interessant en relevant blijft?

    lees verder
    • Kunst

    Nederlands restitutiebeleid doorgeslagen in bescherming Nederlands kunstbezit

    8 december 2020

    Russell Advocaten heeft in de procedures die zij voerde bij de restitutiecommissie gemerkt dat de commissie steeds meer waarde ging hechten aan het belang van de huidige eigenaar. Dit is in strijd met de Washington Principles. De Commissie evaluatie restitutiebeleid geeft ons hierin gelijk in haar rapport “Streven naar rechtvaardigheid”.

    lees verder