Reinier adviseert nationale en internationale bedrijven
reinier.russell@russell.nl +31 20 301 55 55Niek is gespecialiseerd in ondernemingsrecht en financieel recht
niek.vandergraaf@russell.nl +31 20 301 55 55Banken kunnen op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) verplicht zijn een klant te weigeren of de relatie met de klant te beëindigen. Ook goede doelen kan dit overkomen. Wanneer mag een bank de relatie beëindigen? En moet een klant meewerken aan het onderzoek van een bank?
Banken kunnen een klantrelatie beëindigen naar aanleiding van een onderzoek naar het risico op witwassen of financiering van terrorisme. Dit zal vooral gebeuren wanneer de bank onvoldoende inzicht heeft in de geldstromen, bestedingsdoelen of het gevoerde beleid van de klant. Dit is geregeld het geval bij maatschappelijke organisaties die actief zijn in landen die door de EU zijn aangewezen als risicolanden. Dan zijn transparantie en verantwoording door het goede doel in kwestie cruciaal voor de bank om te voldoen aan de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft).
De Wwft verplicht banken om klanten continu te monitoren en verdachte transacties te onderzoeken (het zogenaamde Client Due Diligence onderzoek, CDD). Dit geldt niet alleen voor particuliere klanten, maar ook voor maatschappelijke organisaties zoals stichtingen en verenigingen. Het onderzoek van banken naar de herkomst van gelden omvat het verzamelen van gegevens over de klant, zoals belastingaangiften, bedrijfsstructuren en de uiteindelijke begunstigden van stichtingen of verenigingen. Banken moeten vaststellen of de klant betrokken is bij risicovolle activiteiten, zoals witwassen of het financieren van terrorisme.
Banken verrichten niet alleen voorafgaand aan het openen van een rekening onderzoek, maar blijven ook gedurende de klantrelatie alert op verdachte transacties. Bijvoorbeeld, wanneer een stichting grote contante donaties ontvangt of betalingen verricht naar risicolanden, kan de bank besluiten aanvullend onderzoek te doen naar de oorsprong en bestemming van deze gelden. Risicolanden zijn landen waar de risico’s op witwassen of terrorismefinanciering hoog worden geacht.
Het klantenonderzoek kan een langdurig proces zijn, waarbij de bank steeds meer informatie opvraagt. Als de bank naar aanleiding van dit onderzoek twijfelt over de herkomst of bestemming van de gelden, of als het onderzoek niet volledig kan worden afgerond, is de bank wettelijk verplicht om de klantrelatie te beëindigen. De Wwft biedt geen ruimte voor een keuze in deze situatie. De bank moet de relatie opzeggen indien het onderzoek niet kan aantonen dat er geen risicovolle activiteiten spelen.
Een van de belangrijkste redenen waarom stichtingen en verenigingen in Nederland steeds vaker te maken krijgen met terughoudendheid van banken, is hulpverlening in risicolanden. Denk bijvoorbeeld aan goede doelen die geld ophalen voor hulpprojecten in conflictgebieden, of stichtingen die werken in regio’s die politiek of economisch instabiel zijn.
Wanneer een stichting geld ophaalt in Nederland en dit naar een land stuurt dat door de Europese Commissie als risicovol is geclassificeerd, moet de bank extra opletten. Banken moeten er namelijk voor zorgen dat het geld dat zij verwerken, niet wordt gebruikt voor witwassen of het financieren van terrorisme. Dit kan problematisch zijn voor de bank, die er niet altijd zeker van kan zijn dat het geld daadwerkelijk ten goede komt aan het beoogde project. Het is moeilijk te achterhalen of de gelden daadwerkelijk worden gebruikt voor de opbouw van een school, het verstrekken van medische hulp of het bieden van voedselhulp, of dat het via ingewikkelde netwerken toch ergens anders terechtkomt.
Door het risico op forse boetes van toezichthouders worden banken steeds strenger in het naleven van de wet- en regelgeving. Afgelopen jaar hebben bijvoorbeeld Bunq en de Volksbank boetes van meerdere miljoenen euro’s gekregen van De Nederlandsche Bank (DNB).
Banken hebben steeds meer moeite met het beheren van deze risico’s, aangezien het kosten met zich meebrengt om elk klantdossier zorgvuldig te onderzoeken en te controleren. Dit proces is tijdrovend en kostbaar voor de banken, die, als ze twijfels hebben over de herkomst van het geld of de risico’s verbonden aan een klant, de relatie liever beëindigen dan het risico te lopen op hoge boetes of reputatieschade.
Deze verregaande maatregel wordt vaak in gerechtelijke procedures aangevochten. De bank krijgt echter vaak gelijk van de rechter. Eind vorig jaar oordeelde het Gerechtshof Amsterdam bijvoorbeeld dat ABN AMRO de bankrelatie mocht beëindigen met een hulporganisatie die actief was in risicolanden. De bank voerde een onderzoek uit naar de stichting, maar kreeg geen helderheid over de geldstromen en bestedingsdoelen. De structuur van de stichting was onvoldoende transparant, en er ontbrak documentatie over het gevoerde beleid. Hierdoor kon de bank niet verifiëren of de gelden daadwerkelijk voor de beoogde doelstellingen werden ingezet. De stichting verzette zich tegen de opzegging, maar ondanks haar medewerking aan het onderzoek, oordeelde de rechter dat de bank de klantrelatie mocht beëindigen.
In een andere zaak volgde de Rechtbank Amsterdam een vergelijkbare lijn. Ook in dit geval mocht de bank de klantrelatie beëindigen, omdat zij onvoldoende inzicht had gekregen in de bestedingsdoelen en het risicobeleid van een stichting. Deze stelde dat het niet mogelijk was om bij de projecten te werken met schriftelijke overeenkomsten en facturen, waardoor dit ook in de toekomst niet zou veranderen.
Omdat klantenonderzoeken kostbaar en tijdrovend zijn, en een bank een relatie pas als uiterste maatregel kan beëindigen na zo’n onderzoek, zijn banken potentieel moeilijke klanten liever kwijt dan rijk. Als gevolg van de strenge regelgeving rond de Wwft is het voor stichtingen en verenigingen daardoor steeds moeilijker om een bankrekening te openen. Maar liefst 52% van de stichtingen en verenigingen in Nederland kampt met problemen rondom hun rekening. Ze ondervinden grote moeilijkheden bij het verkrijgen van een bankrekening of moeten voortdurend uitleg geven over de herkomst van hun gelden en de doelstellingen van hun activiteiten, zo blijkt uit een onderzoek van het radioprogramma Argos.
Het is belangrijk dat stichtingen en verenigingen volledig meewerken aan het klantonderzoek van hun bank. Dit betekent dat u de gevraagde documenten en informatie snel en volledig moet verstrekken. Wel is het van belang te weten dat de bank niet onterecht kan vragen om informatie. Er moet altijd een duidelijke reden zijn voor het opvragen van specifieke gegevens, en de bank mag geen informatie verzamelen zonder een gerechtvaardigde aanleiding. Zogenaamde fishing expeditions zijn dus verboden.
Houd de bank op de hoogte van alle veranderingen in uw organisatie, zoals wijzigingen in de structuur, activiteiten of grotere geldstromen. Dit kan helpen voorkomen dat de bank onverwacht besluit uw rekening te onderzoeken. Wees ook transparant over de herkomst van uw gelden, vooral als deze afkomstig zijn uit risicolanden of via contante donaties. Houd er rekening mee dat de Algemene Bankvoorwaarden, die in veel gevallen van toepassing zijn op uw bankrelatie, u verplichten wijzigingen door te geven aan uw bank.
Het is cruciaal om interne documenten bij te houden die inzicht geven in uw transacties, geldstromen en de oorsprong van ontvangen fondsen. Dit helpt niet alleen om aan de wettelijke vereisten te voldoen, maar zorgt er ook voor dat u snel kunt reageren als de bank aanvullende informatie vraagt.
Zorg ervoor dat uw organisatie beschikt over duidelijke, goed gedocumenteerde processen voor het vastleggen van financiële gegevens, vooral wanneer het gaat om grote geldstromen naar risicolanden. Dit maakt het voor de bank makkelijker om de rechtmatigheid van uw activiteiten te verifiëren en voorkomt onverwachte onderzoeken of zelfs beëindiging van de bankrelatie. Goede documentatie is bovendien van groot belang om te voldoen aan andere verplichtingen, zoals die voor het verkrijgen en behouden van de ANBI-status.
Onze experts voor non-profits kunnen helpen bij het navigeren door de strenge Wwft-vereisten en kunnen ervoor zorgen dat de communicatie met de bank soepel verloopt. Wij kunnen ook helpen bij het herstructureren van bedrijfsprocessen, zodat de bank uw organisatie als minder risicovol beschouwt. Ook kan juridische ondersteuning helpen bij het oplossen van conflicten met de bank of het voorkomen van een beëindiging van de klantrelatie.
Heeft u problemen met uw bank(rekening) en wilt u weten wat uw opties zijn? Heeft u vragen over de Wwft of andere regelingen voor non-profits? Onze specialisten zijn u graag van dienst. Neem contact met ons op:
De Wet transparantie en tegengaan ondermijning door maatschappelijke organisaties (Wtmo) legde enkele nieuwe verplichtingen op aan goede doelen. Het wetsvoorstel is echter op 24 maart 2026 door de Eerste Kamer verworpen.
De statutair bestuurder heeft minder ontslagbescherming, maar er moet wel een redelijke grond voor het ontslag aanwezig zijn. Anders moet de werkgever een billijke vergoeding betalen. Die kan hoog zijn, zo blijkt uit een recente uitspraak. Waarom moest de werkgever deze vergoeding betalen?
De Tweede Kamer heeft op 16 december 2025 de Wet digitale algemene vergadering privaatrechtelijke rechtspersonen aangenomen. Deze wet maakt het mogelijk om algemene vergaderingen volledig digitaal te houden. Wat betekent dit voor bestuurders en aandeelhouders van bv’s, nv’s en andere rechtspersonen?
Per 1 januari 2026 wijzigt de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (“Wwft”). Dan worden contante betalingen van EUR 3.000 of meer verboden. Wat betekent dit voor de retailsector en de kunsthandel?
Wanneer is sprake van persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder? Wat kan een bestuurder doen om deze te voorkomen?
Het besturen van een non-profitorganisatie vraagt niet alleen om idealisme en inzet, maar ook om verstandig omgaan met de juridische mogelijkheden en risico’s. Dat maakt het goede doel toekomstbestendig. Wat zijn belangrijke onderwerpen die goed geregeld moeten worden?
