Wtmo: nieuwe transparantieregels voor giften aan non-profits

De Wet transparantie en tegengaan ondermijning door maatschappelijke organisaties (Wtmo) legt enkele nieuwe verplichtingen op aan goede doelen. Welke zijn dit? Welke maatregelen moeten non-profits daarom nemen?

Stichtingen, verenigingen en andere maatschappelijke organisaties zijn onmisbaar voor de Nederlandse samenleving. Ze leveren waardevolle bijdragen aan cultuur, onderwijs, zorg en gemeenschapszin, maar kunnen ook ongewild misbruikt worden voor activiteiten die de democratische rechtsstaat ondermijnen. Om dit te voorkomen heeft de wetgever de Wet transparantie en tegengaan ondermijning door maatschappelijke organisaties (Wtmo) ontwikkeld. Deze wet, die 1 april 2025 door de Tweede Kamer is aangenomen, wordt naar verwachting per 1 juli 2026 van kracht.

Doel en reikwijdte van de Wtmo

Het doel van de Wtmo is om transparantie over de financiering van maatschappelijke organisaties te bevorderen en ongewenste buitenlandse invloed of ondermijning van de rechtsstaat te voorkomen, zodat de fundamenten van de Nederlandse samenleving worden beschermd.

De Wtmo richt zich niet op alle organisaties, maar alleen op die waar sprake is van serieuze twijfels over hun activiteiten of financiën. Het doel is dus niet om alle goedbedoelende organisaties zware administratieve lasten op te leggen, maar slechts om in specifieke gevallen in te kunnen grijpen. De wet maakt gerichte maatregelen mogelijk in gevallen waar er een bedreiging is voor de openbare orde of de integriteit van de democratische rechtsstaat.

De Wtmo biedt namelijk handvatten voor het Openbaar Ministerie (OM) en de burgemeester om op te treden in gevallen waar maatschappelijke organisaties de openbare orde verstoren of in strijd handelen met de wet of hun statuten. Op grond van de Wtmo kunnen zij straks informatie opvragen over de donaties aan deze organisaties. Hierbij is echter sprake van duidelijke waarborgen: (1) de inbreuk moet substantieel zijn en (2) de bevoegdheden van het OM en de burgemeester kunnen alleen in specifieke gevallen worden ingezet.

Nieuwe verplichtingen en administratieve lasten

De Wtmo brengt enkele belangrijke verplichtingen en lasten voor maatschappelijke organisaties met zich mee. Deze zijn te verdelen in drie hoofdpunten:

1. Informatieverzoeken

De wet introduceert een organisatiegerichte benadering, waarbij informatie over ontvangen donaties alleen kan worden opgevraagd in specifieke gevallen. Een informatieverzoek kan worden gedaan door de burgemeester, het Openbaar Ministerie (OM) of andere specifiek aangewezen overheidsinstanties (zoals Justis, AIVD en MIVD). De verzoeken zijn toegestaan:

• Door de burgemeester: uitsluitend bij een (dreigende) verstoring van de openbare orde. Voorafgaand aan een verzoek moet de burgemeester overleg plegen met het OM.
• Door het OM: bij ernstige twijfel of de wet of de statuten te goeder trouw worden nageleefd, en bij twijfel of het bestuur naar behoren wordt gevoerd. Twijfel kan bijvoorbeeld bestaan bij een vermoeden van ontoereikend bestuur of bij buitenlandse inmenging, met bijzondere aandacht voor donaties uit zogenaamde “onvrije landen”.

De burgemeester en het OM kunnen informatie opvragen over de herkomst, doel en omvang van de donatie(s).

Drempelwaarde

Informatie kan alleen worden opgevraagd over donaties met een waarde van EUR 15.000 of meer. Hieronder vallen zowel geldelijke bijdragen als giften in natura of voordelen uit leningen tegen gunstige voorwaarden. Door de drempelwaarde hoeven kleinere organisaties of goede doelen met beperkte buitenlandse financiering geen onnodige administratieve lasten op zich te nemen.

Indien een organisatie niet meewerkt, kan een dwangsom worden opgelegd en wordt de organisatie daarnaast schuldig aan een economisch delict. Bestuurders die weigeren mee te werken, kunnen worden geconfronteerd met een bestuursverbod van maximaal vijf jaar.

Bewaartermijn van donatiegegevens

Om aan informatieverzoeken te kunnen voldoen dienen maatschappelijke organisaties een overzicht van ontvangen donaties, die de drempelwaarde overstijgen, voor vijf jaar te bewaren.

2. Deponeringsplicht van financiële overzichten

Maatschappelijke organisaties waren al verplicht om een balans en staat van baten en lasten op te stellen. De Wtmo introduceert voor stichtingen de verplichting deze documenten nu ook bij het Handelsregister te deponeren. Deze verplichting geldt niet als zij deze al elders moeten publiceren, zoals bijvoorbeeld het geval is bij zorgstichtingen, die hun stukken moeten deponeren bij het CIBG. Dit deponeringsvereiste biedt een extra waarborg tegen financieel-economisch misbruik, zoals witwassen of financiering van terrorisme. Toezichts- en handhavingsinstanties van de overheid krijgen toegang tot de gedeponeerde stukken, waardoor effectief toezicht en handhaving mogelijk wordt gemaakt.

3. Handhavingsinstrumentarium

Op grond van de Wtmo kan het OM de rechter verzoeken maatregelen te treffen tegen maatschappelijke organisaties die de democratische rechtsstaat of het openbaar gezag (dreigen te) ondermijnen. De rechter kan een bevel van maximaal twee jaar opleggen om bepaalde activiteiten te staken, aangevuld met maatregelen zoals een dwangsom, bevriezing van tegoeden, een donatieverbod, meldplicht of inzage in de financiële administratie.

Voorafgaand aan of tijdens de procedure kan de rechter ook voorlopige maatregelen treffen, zoals het verstrekken van inlichtingen, openlegging van boeken of beslag op gelden. Maatwerk is mogelijk door maatregelen te combineren. Overheidsinstanties kunnen informatie aan het OM aanleveren ter ondersteuning van zo’n verzoek.

Aandachtspunten voor de praktijk

De Wtmo voorziet in een systematiek die, hoewel gericht op transparantie, tegelijkertijd rekening houdt met de praktische lasten voor maatschappelijke organisaties. Het doel is om een balans te vinden tussen de noodzakelijke controle en het beperken van de administratieve lasten voor goedbedoelende organisaties. Of dit daadwerkelijk zo uitpakt, valt nog te bezien.

Het is essentieel voor maatschappelijke organisaties om zich bewust te zijn van de nieuwe eisen en zich voor te bereiden op de implementatie van de wet, zodat ze goed voorbereid zijn zodra de Wtmo in 2026 van kracht wordt. U kunt de volgende stappen zetten:

• Controleer uw interne procedures en administraties, zodat ze klaar zijn om informatie op te leveren wanneer dat nodig is.
• Zorg voor een goede registratie en documentatie van ontvangen donaties, vooral als ze boven de drempel van EUR 15.000 liggen.
• Deponeer tijdig uw balans en staat van baten en lasten in het Handelsregister.

Advocaat non-profits

Heeft u vragen of behoefte aan advies over de implicaties van de Wtmo voor uw organisatie? Wilt u dat wij voor u controleren of uw procedures aan de nieuwe regels voldoen? Of heeft u andere vragen over het bestuur en beheer van uw stichting of vereniging? Neem dan contact op met de specialisten van Russell Advocaten. Wij helpen u graag verder: