Nieuws, Blog en Publicaties

De advocaten van Russell Advocaten schrijven geregeld over actuele juridische ontwikkelingen. Hieronder vindt u een overzicht van onze blogs, nieuwsbrieven, boeken en artikelen.

Lees meer

Uw advocaat

mr. drs. Reinier W.L. Russell
mr. drs. Reinier W.L. Russell
managing partner

Reinier Russell adviseert nationale en internationale bedrijven in alle facetten van de dagelijkse bedrijfsvoering. Hij is breed gespecialiseerd in kwesties rond ondernemingen, personeel, vastgoed en overheid. Hij is sinds 1990 advocaat. Tevens is hij gecertificeerd mediator.
 

@: reinier.russell@russell.nl
t: +31 20 301 55 55


Gestolen cultureel erfgoed gekocht. Wat zijn de gevolgen?

Publicatiedatum: 21 augustus 2019

advocaat kunstrecht, advocaat kunst en rechtLanden kunnen beschermde cultuurgoederen die illegaal uit hun land zijn uitgevoerd terug eisen. Kunsthandelaren en verzamelaars kunnen onverwacht met een dergelijke claim worden geconfronteerd als zij bijvoorbeeld een kunstwerk op een veiling hebben gekocht. Blijkt dat kunstwerk inderdaad illegaal uitgevoerd te zijn, dan moet het worden afgestaan aan de betreffende staat. Is de koper te goeder trouw, dan heeft deze recht op een vergoeding.

Voor cultuurgoederen uit de Europese Unie is dit alles geregeld in de Europese richtlijn voor de teruggave van cultuurgoederen (Richtlijn 2014/60/EU). Hoe deze regeling in de praktijk werkt blijkt uit een recente zaak voor de rechtbank Gelderland.
 

Beslag voor teruggave en beslag voor onderzoek

Een kunsthandelaar had op een veiling een aantal Italiaanse schilderijen gekocht en bood deze via zijn website te koop aan. Een secretaresse herkende de schilderijen als altaarstukken die in 2002 uit de abdij Santa Maria in Silvis, een beschermd monument, in Italië gestolen waren. Op verzoek van de Italiaanse politie neemt het Nederlandse Openbaar Ministerie de twee altaarstukken in beslag. Doel hiervan is afgifte aan Italië waar men (1) verder onderzoek wil doen naar de schilderijen en (2) de schilderijen eventueel wil teruggeven aan de oorspronkelijke eigenaar.

In een kort geding tegen het OM vraagt de kunsthandelaar om teruggave van de kunstwerken. De inbeslagname is volgens hem niet nodig voor waarheidsvinding. Hij is namelijk bereid mee te werken aan een onderzoek of het inderdaad de gestolen kunstwerken betreft. Directe teruggave aan de abdij is geen reden voor inbeslagname. Als koper te goeder trouw is hij de rechthebbende op de schilderijen. Bovendien heeft hij recht op een vergoeding als hij de schilderijen moet teruggeven aan Italië. Als de kunstwerken meteen worden afgegeven aan de abdij, verliest hij dat recht.

De rechter constateert dat verder onderzoek naar de schilderijen nodig is. De eigenschappen van de te koop aangeboden kunstwerken wijken volgens de beschrijving deels af van die van de gestolen schilderijen. De inbeslagname blijft daarom gehandhaafd.

Teruggave aan de abdij is echter geen reden voor inbeslagname. Indien de schilderijen inderdaad gestolen blijken te zijn, geldt voor de teruggave binnen Europa namelijk een vaste procedure, de revindicatieprocedure. Na het authenticiteitsonderzoek moeten de schilderijen daarom terug naar de kunsthandelaar. De Italiaanse staat mag niet de schilderijen houden, ook als de schilderijen inderdaad gestolen blijken te zijn. Het Nederlandse OM moet zorgen dat ze inderdaad worden teruggegeven.
 

Revindicatieprocedure

Als de schilderijen de gestolen kunstwerken blijken te zijn, moet de Italiaanse staat in Nederland een procedure aanspannen voor de teruggave ervan. De Nederlandse rechter bepaalt vervolgens wie er recht heeft op de schilderijen. Dat zal bij bewezen diefstal de abdij zijn. Dan komt vervolgens de vraag aan de orde of de kunsthandelaar recht heeft op een vergoeding. Dat is alleen het geval als deze te goeder trouw is geweest. Het OM twijfelt hieraan, aangezien de schilderijen als gestolen gemeld stonden op internet. De rechter doet hierover geen uitspraak. Dat kan ook niet in een kort geding.
 

Provenance-onderzoek

Had de kunsthandelaar dit gedoe kunnen voorkomen? In het algemeen geldt dat als de koper voorafgaand aan de koop van een kunstwerk geen onderzoek doet, het voor zijn eigen risico is als hij een gestolen of vervalst werk koopt. In dit geval was het doen van onderzoek naar de herkomst echter niet goed mogelijk. Op veilingen is het namelijk niet ongebruikelijk dat kunstwerken worden geveild waarvan de naam van de verkoper niet openbaar wordt gemaakt.

Kan de koper op een veiling dan niets doen om dit te voorkomen? De koper kan voorafgaand aan de koop kijken of kunstwerken voorkomen op een nationale lijst van  cultureel erfgoed of in het Art Loss Register. Bij kunstwerken van geringe waarde lijkt dit omslachtig maar het kan wel een heleboel juridische kwesties voorkomen.
 

Ons advies

  • Let op de herkomst (provenance) bij de aankoop van kunstwerken.
  • Ga niet zomaar akkoord met beslagname door het OM.
  • Schakel een gespecialiseerde advocaat in als u wordt geconfronteerd met gestolen kunst of roofkunst.
     

Meer informatie

Wordt uw aankoop geclaimd door een vorige eigenaar of wilt u zelf een van u gestolen kunstwerk opeisen? Wilt u weten hoe u de koop van gestolen of valse kunst kunt voorkomen? Heeft u andere vragen over het kopen en verkopen van kunst? Neem dan contact met ons op:
 

Onderstaande gegevens verwerken wij met uw toestemming, u kunt uw toestemming altijd weer intrekken. Lees ook onze privacyverklaring.
 

Velden met een * zijn verplicht

Blijf op de hoogte

Wilt u graag op de hoogte blijven van de actuele juridische ontwikkelingen?

Meldt u aan voor de nieuwsbrief

Of volg ons op LinkedIn

Bel mij

Vul hier uw naam en telefoonnummer in en wij bellen u zo spoedig mogelijk.
Onderstaande gegevens verwerken wij met uw toestemming, u kunt uw toestemming altijd weer intrekken. Lees ook onze privacyverklaring.