Nieuws, Blog en Publicaties

De advocaten van Russell Advocaten schrijven geregeld over actuele juridische ontwikkelingen. Hieronder vindt u een overzicht van onze blogs, nieuwsbrieven, boeken en artikelen.

Lees meer

Uw advocaat

mr. Paul W.L. Russell
mr. Paul W.L. Russell
senior partner

Paul Russell is advocaat voor internationale en nationale bedrijven, kunsthandelaren, musea en vermogende particulieren. Hij is gespecialiseerd in corporate governance, contracten en corporate litigation. Hij werkt sinds 1976 als advocaat bij Russell.
 

@: paul.russell@russell.nl
t: +31 20 301 55 55


Nieuwe regels restitutiebeleid gelden ook voor oude zaken

Publicatiedatum: 30 maart 2021

   English version

Het Nederlandse restitutiebeleid keert terug naar de oorspronkelijke uitgangspunten en wordt terecht weer ruimhartiger. Ook kunnen oude zaken opnieuw worden voorgelegd. Wat verandert er in het beleid?

Minister van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft gereageerd op de aanbevelingen van de Commissie evaluatie restitutiebeleid cultuurgoederen Tweede Wereldoorlog, de commissie-Kohnstamm. Ze neemt deze aanbevelingen integraal over en gaat op sommige punten zelfs verder dan de commissie voorstelde. Hiermee keert Nederland weer terug naar het uitgangspunt van het restitutiebeleid: de Washington Principles.
 

Belangenafweging verdwijnt

De belangrijkste wijziging is dat de afweging tussen het belang van de huidige eigenaar en het belang van de rechthebbende zal worden geschrapt. Ook het belang van het openbaar kunstbezit speelt terecht geen rol meer.

Al bij de invoering van deze belangenafweging in 2007 constateerde ik dat hiermee “een internationaal ongekend criterium [zou] worden geïntroduceerd”. De Washington Principles laten weliswaar ruimte voor een belangenafweging (“just and fair solution”), maar die is alleen relevant voor de wijze waarop restitutie plaatsvindt (teruggave of vergoeding) en niet voor de vraag of überhaupt restitutie dient plaats te vinden. Helaas heeft de Restitutiecommissie dit anders geïnterpreteerd en zij is hiervoor terecht teruggefloten.
 

Wat zijn de nieuwe criteria?

De Restitutiecommissie moet bij een verzoek voortaan de volgende dingen uitzoeken:

  1. Is de verzoeker de oorspronkelijke eigenaar of diens erfgenaam? Dit moet in hoge mate aannemelijk zijn.
  2. Is het bezitsverlies veroorzaakt door omstandigheden die direct verband hielden met het naziregime? Hier geldt een iets lagere drempel: het moet in voldoende mate aannemelijk zijn.

Worden beide vragen bevestigend beantwoord dan zal bij staatseigendom altijd restitutie plaatsvinden.

Gaat het om bezit van anderen – waarvoor de bindend adviesprocedure is – dan is er nog een vraag te beantwoorden:

  1. Is de huidige bezitter te goeder trouw geweest of wist deze bij aankoop dat de oorspronkelijke eigenaar de eigendom verloren heeft als gevolg van het naziregime? Hierbij geldt voor lagere overheden dat zij zich niet behoren te beroepen op goede trouw als hun onderzoek naar de herkomst volgens de huidige maatstaven onvoldoende is geweest. Formeel mogen zij dat echter nog steeds doen.

Als deze vraag bevestigend wordt beantwoord, moet de Restitutiecommissie naar een bemiddelende oplossing zoeken. Daarbij heeft zij niet meer de ruimte om het restitutieverzoek volledig af te wijzen als de eerste twee vragen bevestigend zijn beantwoord. Het zonder meer weigeren van restitutie op grond van een afweging van de belangen van een museum tegen die van de klein- en achterkleinkinderen is dus niet meer mogelijk. In dat geval is restitutie immers het uitgangspunt en er zal dan altijd minstens een compensatie voor de erfgenamen moeten zijn. Dat betekent ook dat het niet langer zo is dat hoe waardevoller een kunstwerk is, hoe kleiner de kans op restitutie wordt. En dit is geheel in de lijn met de wijze waarop op grond van de Washington Principles een “fair and just solution” moet worden bereikt.
 

Een nieuwe kans voor oude zaken

Eerder schreef ik al over het rapport en constateerde toen dat niet duidelijk was wat de gevolgen van een wijziging in het restitutiebeleid zouden zijn voor reeds behandelde zaken. Op dit punt verschaft de reactie van de minister nu meer duidelijkheid: oude zaken kunnen opnieuw aan de restitutiecommissie worden voorgelegd. Daarbij gelden afhankelijk van de eigenaar verschillende voorwaarden:

  • eigendom van de Staat: de afwijzing van het oorspronkelijke verzoek moet zijn gebaseerd op criteria die nu zijn gewijzigd.
  • eigendom van anderen: beide partijen moeten instemmen met het opnieuw voorleggen van het verzoek. Dat betekent dat de rechthebbenden dus eerst contact zullen moeten zoeken met de huidige eigenaar.
     

Conclusie

Met deze nieuwe criteria komt de kern van het restitutiebeleid weer centraal te staan: rechtsherstel voor de slachtoffers van het naziregime. Dat is een goede zaak. De criteria dienen ruimhartig te worden toegepast, zodat echt recht gedaan wordt, ook in de reeds afgedane zaken.

Wat dat betreft valt te hopen dat de constatering aan het einde van de reactie van de minister dat het steeds moeilijker wordt om te beoordelen wie de rechthebbenden zijn en of het bezitsverlies onvrijwillig is geweest, geen excuus gaat worden om alsnog verzoeken af te wijzen. Het beleid moet nog worden verwerkt in het reglement van de Restitutiecommissie. Wordt dus ongetwijfeld vervolgd.
 

Meer informatie

Russell Advocaten heeft ruime ervaring met zaken voor de restitutiecommissie en was de eerste advocaat die met succes een cliënt in een bindend adviesaanvraag heeft bijgestaan. Wilt u een zaak voorleggen aan de restitutiecommissie? Of laten beoordelen of een afgedane zaak zich leent voor herbehandeling? Wij zijn u graag van dienst. Neem contact op met mr. Paul W.L. Russell (paul.russell@russell.nl of 020-301 55 55).

Onderstaande gegevens verwerken wij met uw toestemming, u kunt uw toestemming altijd weer intrekken. Lees ook onze privacyverklaring.
 

Velden met een * zijn verplicht

Blijf op de hoogte

Wilt u graag op de hoogte blijven van de actuele juridische ontwikkelingen?

Meldt u aan voor de nieuwsbrief

Of volg ons op LinkedIn

Bel mij

Vul hier uw naam en telefoonnummer in en wij bellen u zo spoedig mogelijk.
Onderstaande gegevens verwerken wij met uw toestemming, u kunt uw toestemming altijd weer intrekken. Lees ook onze privacyverklaring.