Heeft u het Webinar “Do’s en don’ts bij de zieke werknemer” gemist? Bekijk hier de opname!

Nederlands restitutiebeleid doorgeslagen in bescherming Nederlands kunstbezit

Publicatiedatum 8 december 2020
Russell Advocaten heeft in de procedures die zij voerde bij de restitutiecommissie gemerkt dat de commissie steeds meer waarde ging hechten aan het belang van de huidige eigenaar. Dit is in strijd met de Washington Principles. De Commissie evaluatie restitutiebeleid geeft ons hierin gelijk in haar rapport “Streven naar rechtvaardigheid”.

Kandinsky-Bild-mit-Hausern

7 december 2020 heeft de Commissie evaluatie restitutiebeleid cultuurgoederen Tweede Wereldoorlog haar rapport Streven naar rechtvaardigheid uitgebracht. Dit rapport is zeer kritisch over het beleid van de restitutiecommissie in de afgelopen jaren. Zo kritisch, dat de voorzitter van de restitutiecommissie, prof. mr. Fred Hammerstein, is afgetreden. Al voordat het rapport is gepresenteerd. Wat zijn de voornaamste punten van kritiek?

Restitutiebeleid voldoet niet meer aan Washington Principles

De belangrijkste conclusie is dat het restitutiebeleid na een goede start niet meer aan haar eigen regels voldoet. Haar taak is recht doen aan het leed van degenen die ten gevolge van oorlogsgeweld en het naziregime hun eigendommen onvrijwillig hebben verloren. De kritiek betreft met name het meewegen van het belang van de huidige eigenaar en het openbaar kunstbezit. Dit kreeg bij de verschillende wijzigingen van het reglement van de Restitutiecommissie door het Ministerie een steeds prominentere plaats.

Wij constateerden deze verschuiving al in 2009 in ons artikel “Beleidswijzigingen bij de Restitutiecommissie?”. Ook in volgende jaren zijn wij hier geregeld op teruggekomen. Zo stelden wij bijvoorbeeld in “Kunstrecht (g)een vak apart?” dat dit feitelijk inhield dat hoe waardevoller het werk, hoe kleiner de kans dat het geclaimde werk wordt teruggegeven. Zelfs als het onvrijwillig bezitsverlies door oorlogsomstandigheden betreft. Dat werd onder andere bevestigd door twee uitspraken over schilderijen van Jan van Scorel (2013) en Wassily Kandinsky (2018). In beide gevallen viel de belangenafweging in het nadeel van de erfgenamen uit.

Afgelopen vrijdag wezen wij nog op het feit dat zelfs na een bindend advies niet zeker is dat het werk inderdaad teruggegeven wordt. Het moet dan nog de procedure voor vervreemding van kunstwerken in overheidsbezit doorlopen. Daarin kan de minister het kunstwerk aanwijzen als beschermd cultuurgoed dat Nederland niet uit mag. De evaluatiecommissie stelt op pag. 28 van haar rapport terecht dat de aanwijzingsprocedure geen onderdeel mag uitmaken van het restitutiebeleid.

Oude zaken

Duidelijk is dat de restitutiecommissie grote steken heeft laten vallen bij haar beoordeling van ingediende claims en het wezen van restitutie, namelijk recht doen aan degenen die als gevolg van het naziregime hun bezittingen verloren hebben. De evaluatiecommissie laat in het midden of dit betekent dat oude zaken opnieuw moeten worden bekeken. Dat is jammer en niet terecht.

Hierbij wreekt zich bovendien dat de restitutieprocedure geen onafhankelijke beroepsmogelijkheid kent. Zo vernietigde de Rechtbank Midden-Nederland het advies in de zaak van de Van Scorel in een door Russell Advocaten aangespannen procedure. Het gevolg was dat dezelfde Restitutiecommissie opnieuw de zaak moest bekijken. Omdat hierbij uiteraard geen ander oordeel te verwachten viel is die zaak toen niet doorgezet. Er is wel geklaagd bij de Minister, doch zonder succes! Helaas adviseert de evaluatiecommissie om geen beroepsmogelijkheid in te stellen, maar een extra ronde hoor en wederhoor voordat het concept-bindend advies definitief wordt gemaakt (p. 37).

Meer onderzoek en betere informatie

De overige adviezen van de evaluatiecommissie betreffen vooral het weer oppakken van onderzoek naar de oorspronkelijke eigenaars van mogelijke roofkunst en verbetering van de informatie over het restitutiebeleid. Dan gaat het niet alleen om een helpdesk, maar ook om het informeren van de betrokkenen tijdens de restitutieprocedure.

Meer informatie

Russell Advocaten procedeert al decennia over de restitutie van nazi-roofkunst aan de eigenaars en hun erfgenamen. Wilt u ondersteuning bij het indienen van een restitutieverzoek? Heeft u vragen over het restitutiebeleid? Of andere vragen over kunst en recht? Neem dan contact op met mr. Paul W.L. Russell (020-301 55 55 of artandlaw@russell.nl of via het contactformulier hieronder):

    Deel op social media

    • Kunst
    • Procederen, arbitrage en mediation

    Nederlandse staat kan restitutie nazi-roofkunst blokkeren door aanwijzing als beschermd cultuurgoed

    4 december 2020

    Ook als de Restitutiecommissie adviseert om roofkunst terug te geven is nog niet zeker dat het kunstwerk ook echt teruggaat naar de rechthebbenden. Het kan namelijk zijn dat het kunstwerk onvervangbaar en onmisbaar voor het Nederlands cultuurbezit is en Nederland niet uit mag.

    lees verder
    • Kunst

    Restitutie van roofkunst in Nederlandse musea

    10 oktober 2018

    Het onderzoek naar roofkunst in Nederlandse musea is vrijwel afgerond. Wat zijn de resultaten en hoe kunt u als erfgenaam een claim indienen?

    lees verder
    • Kunst

    Beleidswijzigingen bij de Restitutiecommissie?

    5 maart 2009

    De Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (de Restitutiecommissie) signaleert in haar verslag over het jaar 2007 een “omslag in de publieke opinie” “waarbij het belang van het openbaar kunstbezit nadrukkelijker wordt afgewogen tegen de morele genoegdoening van een teruggave van cultuurgoederen die door de nazi’s waren ontvreemd.” In zijn bijdrage aan ‘In dienst van het recht grenzen verleggen. Liber amicorum aangeboden aan prof. mr. Gr. van der Burght’ plaatst mr. Paul W.L. Russell kanttekeningen bij deze constatering. Tevens gaat hij in op de betekenis van enkele wijzigingen in het Reglement van de Restitutiecommissie. Tot slot behandelt hij de eerste twee bindende adviezen van de Restitutiecommissie betreffende kunstvoorwerpen die zich niet in handen van de staat, maar van andere instellingen bevinden.

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Russell Advocaten aanbevolen door The Legal 500 2021

    20 april 2021

    Russell Advocaten is voor het 17e jaar op rij opgenomen in The Legal 500. We zijn blij met deze erkenning voor de kwaliteit van onze juridische dienstverlening door experts en cliënten. Lees wat zij over ons schrijven:

    lees verder
    • Kunst

    Nieuwe regels restitutiebeleid gelden ook voor oude zaken

    30 maart 2021

    Het Nederlandse restitutiebeleid keert terug naar de oorspronkelijke uitgangspunten en wordt terecht weer ruimhartiger. Ook kunnen oude zaken opnieuw worden voorgelegd. Wat verandert er in het beleid?

    lees verder
    • Kunst

    Voorstellen commissie-Buma onvoldoende voor bescherming Nederlands cultureel erfgoed

    3 maart 2021

    De veiling in New York van een tekening van Rubens door prinses Christina zorgde voor grote verontwaardiging en een discussie over het erfgoedbeleid in Nederland. Die resulteerde in twee adviescommissies, de commissie-Pechtold en de commissie-Buma. De laatste heeft een tussenadvies uitgebracht dat, als het wordt overgenomen, ingrijpende gevolgen kan hebben voor verzamelaars en kunsthandelaren in Nederland.

    lees verder
    • Kunst
    • Ondernemingsrecht

    Mr. Paul W.L. Russell in rechtencircuit.nl: “Zoek datgene wat bij je past”

    25 februari 2021

    Mr. Paul W.L. Russell heeft een interview gegeven aan rechtencircuit.nl over zijn ervaringen als advocaat. Waar moet een procesadvocaat op letten? Hoe zorg je als jurist dat je werk interessant en relevant blijft?

    lees verder
    • Kunst

    13 november 2020: VKCR-event over bescherming van cultuurgoederen en de Erfgoedwet

    13 november 2020

    Op het online symposium van de Vereniging Kunst Cultuur Recht over de Erfgoedwet en de bescherming van cultuurgoederen gooide mr. Paul W.L. Russell een paar stenen in de vijver. Hoe zinvol zijn beschermingsmaatregelen om cultureel erfgoed in Nederland te houden zonder onderliggende aankoopfondsen direct ter beschikking te stellen? Is de aanwijzingsprocedure wel nodig?

    lees verder