Heeft u het Webinar “Do’s en don’ts bij de zieke werknemer” gemist? Bekijk hier de opname!

Goed bestuur: De redelijkheid en billijkheid voor bestuurders en toezichthouders

Publicatiedatum 27 augustus 2015
De redelijkheid en billijkheid spelen in het Nederlandse recht een bijzondere en zeer belangrijke rol. Welke functie heeft deze norm voor o.a. bestuurders en toezichthouders?

corporate governance

Redelijkheid en billijkheid

Artikel 2:8 lid 1 BW bepaalt als hoofdregel dat de rechtspersoon (BV, NV, vereniging, stichting, kerkgenootschap) en degenen die bij zijn organisatie zijn betrokken zich als zodanig jegens elkander dienen te gedragen naar hetgeen door redelijkheid en billijkheid wordt gevorderd.

De norm redelijkheid en billijkheid is geen concrete norm, maar wordt ingekleurd afhankelijk van de omstandigheden. Daarbij spelen onder meer een rol:

  • de (maatschappelijke) positie van de betrokkene(n) binnen de rechtspersoon;
  • de branche waarin de activiteiten plaatsvinden;
  • de aard van de in het geding zijnde belangen;
  • de tot dusver in soortgelijke situaties bij de rechtspersoon gevolgde gedragslijn;
  • de ernst van het door één of meer betrokkenen te lijden nadeel.

Institutioneel betrokkenen

De redelijkheid en billijkheid dient in acht te worden genomen door de rechtspersoon, maar ook door bij de rechtspersoon betrokkenen: bestuurders, aandeelhouders, raad van commissarissen, leden en ondernemingsraad (krachtens de wet) en de raad van toezicht, certificaathouders en benoemingscommissie (krachtens de statuten).

Beperkende werking van de norm

Een belangrijke toepassing van de norm is neergelegd in  artikel 2:8 lid 2 BW waaruit volgt dat een tussen de institutioneel betrokkenen krachtens de wet, de gewoonte, de statuten, reglementen of besluit geldende regel niet van toepassing is voor zover dit naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Dit zeer krachtige middel – dat ook wel de beperkende (of ‘derogerende’) werking van de redelijkheid en billijkheid wordt genoemd – kan o.a. worden ingeroepen als de statuten een zeer onredelijke uitwerking blijken te hebben op een betrokkene. Zowel de rechtspersoon als de betrokkene(n) kunnen zich op de beperkende werking beroepen.

Voorbeelden uit de rechtspraak

Uit de rechtspraak blijkt dat de redelijkheid en billijkheid door rechters op verschillende wijzen kan worden toegepast:

Verplichte medewerking aandeelhoudersovereenkomst

Een minderheidsaandeelhouder weigert mee te werken aan het wijzigen van een aandeelhoudersovereenkomst in verband met een financiële herstructurering. De gewenste financiering zal dan niet plaatsvinden, waardoor de vennootschap vermoedelijk failliet zal gaan. De rechter is van oordeel dat de minderheidsaandeelhouder in strijd handelt met de redelijkheid en billijkheid, omdat hierdoor het voortbestaan van de vennootschap wordt bedreigd. Daarnaast zou de minderheidsaandeelhouder door de weigering zich een gunstiger positie verschaffen dan die van de overige aandeelhouders. De minderheidsaandeelhouder wordt door de rechter gedwongen zich te gedragen conform de door hem niet geaccepteerde wijziging in de aandeelhoudersovereenkomst.

Abrupte beëindiging lidmaatschap

Een meubelzaak is lid van een vereniging. Deze vereniging vertegenwoordigt de belangen van haar leden door als gezamenlijke inkoopgroep te fungeren. Het lidmaatschap wordt door de vereniging met onmiddellijke ingang opgezegd onder aanvoering van een aantal gronden. De rechter oordeelt dat de opzegging van het lidmaatschap grote consequenties heeft voor de meubelzaak en op oneigenlijke gronden heeft plaatsgevonden. De opzegging is daardoor in strijd met de redelijkheid en billijkheid en daarmee onrechtmatig. De vereniging moet de schade vergoeden die de meubelzaak ten gevolge van de onrechtmatige opzegging heeft geleden.

Vernietiging van besluiten

Ook een besluit kan op vordering van de rechtspersoon of een belanghebbende door de rechter worden vernietigd als het naar inhoud of totstandkoming in strijd is met de redelijkheid en billijkheid (art. 2:15 BW). In een zodanig geval zal de rechter moeten toetsen of het orgaan bij de afweging van alle bij het besluit betrokken belangen in redelijkheid en naar billijkheid tot het besluit heeft kunnen komen. De voorzieningenrechter Utrecht oordeelde bijv. in 2009 dat het bestuur van de vereniging Karate-Do Bond Nederland niet in redelijkheid tot het besluit kon komen tot afvaardiging van één van haar selectieleden naar de EK, omdat een ander selectielid meer punten had gehaald.

Actie

  • Houd bij het nemen van besluiten rekening met mogelijk onredelijke/onbillijke gevolgen die deze kunnen hebben.
  • Win tijdig juridisch advies in wanneer u twijfelt of een besluit voldoet aan de eis van redelijkheid en billijkheid.

Meer informatie

Heeft u vragen over de toepassing van de redelijkheid en billijkheid gelet op de onredelijke en/of onbillijke omstandigheden van uw situatie? Neem dan contact op met:
mr. drs. Reinier W.L. Russell (reinier.russell@russell.nl).

    Deel op social media

    • Ondernemingsrecht

    Goed bestuur: De raadgevende stem van bestuurders en commissarissen

    28 juni 2021

    Bestuurders en commissarissen hebben een raadgevende stem in de algemene vergadering van aandeelhouders. Vanaf 1 juli 2021 geldt dit ook voor de bestuurders en commissarissen van verenigingen, stichtingen en coöperaties. Wat zijn de gevolgen wanneer er besluiten worden genomen zonder dat zij advies hebben kunnen geven?

    lees verder
    • Ondernemingsraad
    • Ondernemingsrecht

    Wet bestuur en toezicht rechtspersonen: wat verandert er?

    23 juni 2021

    Op 10 november 2020 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel bestuur en toezicht rechtspersonen aangenomen. Dit heeft gevolgen voor alle verenigingen en stichtingen, maar vooral voor non-profitorganisaties. Bent u als bestuurder van een sportvereniging nu eerder aansprakelijk? Moet u aan extra eisen voldoen als u in de raad van toezicht van een school zit?

    lees verder
    • Expats
    • Arbeidsrecht en ontslag

    The Netherlands: Gateway to Europe

    3 mei 2021

    The Netherlands likes to present itself as “the gateway to Europe.” And not without reason: excellent travel connections (Schiphol Amsterdam Airport and Rotterdam Seaport) and a highly educated population speaking several languages.

    lees verder
    • Ondernemingsrecht

    Moet u uw statuten wijzigen vanwege de nieuwe Wet bestuur en toezicht rechtspersonen?

    15 april 2021

    Op 1 juli 2021 treedt de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (Wbtr) in werking. Wat betekent dit voor de statuten van uw vereniging, stichting of coöperatie?

    lees verder
    • Ondernemingsrecht

    250 dagen bedenktijd voor beursvennootschappen

    30 maart 2021

    Besturen van beursgenoteerde vennootschappen krijgen een nieuw middel om de vennootschap te beschermen tegen ongewenst aandeelhoudersactivisme of een dreigende (vijandelijke) overname. Zij krijgen de mogelijkheid tot het inroepen van een bedenktijd van maximaal 250 dagen. Wat houdt deze bedenktijd precies in?

    lees verder
    • Kunst
    • Ondernemingsrecht

    Mr. Paul W.L. Russell in rechtencircuit.nl: “Zoek datgene wat bij je past”

    25 februari 2021

    Mr. Paul W.L. Russell heeft een interview gegeven aan rechtencircuit.nl over zijn ervaringen als advocaat. Waar moet een procesadvocaat op letten? Hoe zorg je als jurist dat je werk interessant en relevant blijft?

    lees verder
    • Franchise, distributie en agentuur
    • Contracten

    Distribution & Agency in the Netherlands

    25 februari 2021

    Russell Advocaten heeft in de Lexology Guide Distribution & Agency het hoofdstuk over Nederland geschreven. Lexology is de grootste bron voor internationaal juridisch nieuws, analyses en inzichten voor advocatenkantoren en bedrijfsjuristen.

    lees verder
    • Ambassades
    • Arbeidsrecht en ontslag

    Webinar “COVID-19: Reorganization, Job Loss & Stay”

    11 februari 2021

    We are hosting a special webinar “COVID-19: Reorganization, Job Loss & Stay” in cooperation with IN Amsterdam on 23 March. During the webinar, we will discuss issues that employers and international employees face due to the impact of the coronavirus. Register today!

    lees verder