De respectplicht in het contractenrecht

Een derde dient een zekere mate van respect op te brengen voor de belangen van anderen die voortvloeien uit een bestaande overeenkomst. Bij schending van deze respectplicht kan aansprakelijkheid ontstaan. Verschillende omstandigheden zijn van belang bij de beoordeling of er sprake is van onzorgvuldig gedrag van een derde. Dit betreft de mate waarin de contractbreuk aan de derde te wijten is en de omvang van de belangen van contractspartijen en anderen die geraakt worden door de contractbreuk.

Een derde dient een zekere mate van respect op te brengen voor de belangen van anderen bij een bestaande overeenkomst. Lok je als derde wanprestatie van één van de contractspartijen uit of profiteer je hiervan? Dan schend je de respectplicht, wat kan betekenen dat je aansprakelijk bent. Wat houdt de respectplicht precies in en wanneer wordt deze geschonden?

Vertrouwen

Een belangrijk uitgangspunt in het Nederlandse contractenrecht is dat partijen mogen vertrouwen dat zij afspraken zullen worden nagekomen. Uit dit belang van het in stand blijven van overeenkomsten leidt men de respectplicht voor derden af. Een derde dient een bepaalde maatschappelijke zorgvuldigheid te betrachten en andermans overeenkomsten te respecteren. Deze respectplicht kent echter grenzen. Zij mag derden niet beperken in hun concurrentieverhoudingen en de vrijheid van het voeren van een eigen handel en bedrijf.

Schending van de respectplicht

A verkoopt een auto en levert deze aan C. A heeft echter eerder een koopovereenkomst gesloten met B met betrekking tot diezelfde auto. Dit hoeft niet direct te betekenen dat C haar respectplicht heeft geschonden. Uit het enkel sluiten van een tegenstrijdig contract volgt geen schending van de respectplicht. C schendt deze maatschappelijke zorgvuldigheidsplicht wel wanneer C van het koopcontract van A en B afwist en C bovendien de wanprestatie van A jegens B bevordert, door A te vrijwaren tegen toekomstige vorderingen van B.

Onzorgvuldig gedrag

Onzorgvuldig gedrag met betrekking tot andermans overeenkomsten kan leiden tot aansprakelijkheid op grond van onrechtmatige daad. Bij de beoordeling of sprake is van onzorgvuldig gedrag zal de rechter rekening houden met de volgende omstandigheden:

• De mate waarin de derde invloed heeft uitgeoefend op de contractbreuk of wanprestatie. Dat de derde wist of had kunnen begrijpen dat hij betrokken was bij een contractbreuk of wanprestatie is op zich niet voldoende voor het aannemen van aansprakelijkheid. Datzelfde geldt ook voor het alleen profiteren van wanprestatie. Anders ligt het indien de derde de contractbreuk of wanprestatie heeft uitgelokt. En zeker wanneer deze de opzeggende partij heeft beïnvloed door middel van misleiding of dwang.
• De belangen die zijn gemoeid met de overeenkomst. De aanwezigheid van een bijzonder algemeen of individueel belang, zoals economische vooruitgang voor de consument, kan leiden tot een verzwaarde zorgplicht van een derde. Wanneer alleen het belang van de contractspartijen wordt geraakt, zoals bij opzegbare duurovereenkomsten, zal een schending van de respectplicht door een derde niet snel worden aangenomen.

Belangen van anderen

In principe geldt dat naarmate de belangen van anderen dan de contractspartijen groter zijn, de rechter eerder zal aannemen dat de derde de respectplicht heeft geschonden. Omgekeerd geldt dat hoe meer de contractbreuk of wanprestatie aan het optreden van de derde is te wijten, hoe kleiner het belang zal hoeven te zijn dat geraakt wordt. Zo kan de derde ook bij het aanzetten tot opzegging van een opzegbare duurovereenkomst de respectplicht schenden als hij daarbij gebruik maakt van dwang of misleiding.

De rechter zal de omstandigheden altijd in samenhang bezien. In beginsel is het bijvoorbeeld toegestaan klanten van een ander te benaderen om hun lopende contracten op te zeggen. Toch kan dit een schending van de respectplicht opleveren. Dat is het geval indien een van de contractanten een grote investering van tijd en geld heeft gedaan die contractueel beschermd wordt. Hierbij kunt u denken aan een aannemer die speciaal voor een project apparatuur heeft gekocht of een franchisenemer die veel heeft geïnvesteerd om een pand geschikt te maken.

Ons advies

Houd als derde altijd rekening met andermans lopende contracten en de daarbij behorende belangen. Indien één van de genoemde omstandigheden zich voordoet, doet u er goed aan om extra zorgvuldigheid te betrachten om een schending van uw respectplicht te voorkomen. Doet u dit niet? Dan kunt u aansprakelijk zijn.

Meer informatie

Wilt u meer weten over de respectplicht? Of heeft u andere vragen met betrekking tot de verplichtingen bij contracten? Neem dan contact met ons op: